דער שוואַרצער אויגוסט

 

דוד האָפֿשטיין

(1952-1889)

אין ווינטער־פֿאַרנאַכטן…

אין ווינטער־פֿאַרנאַכטן אויף רוסישע פֿעלדער!

וווּ קען מען זײַן עלנטער, וווּ קען מען זײַן עלנטער…

אַ פֿערדל אַן אַלטינקס, אַ סקריפּנדיקער שליטן,

אַ שליאַך אַ פֿאַרשנייטער – און איך בין אין מיטן.

פֿון אונטן, אין איינציקן ווינקל אין בלאַסן,

נאָך לעשן זיך טרויעריק טליִענדע פּאַסן.

פֿון פֿאָרנט פֿאַרשפּרייט זיך אַ מידבר אַ ווײַסער,

און ווײַט דאָרט צעזייט איז אַ צענדליקל הײַזער –

דאָרט דרעמלט אַ כוטאָר, פֿאַרזונקען אין שנייען…

צום ייִדישן הײַזל פֿיל סטעזשקעלעך גייען,

אַ הײַזל, ווי אַלע, נאָר גרעסער די פֿענצטער,

און צווישן די קינדער דאָרט בין איך דער עלטסטער…

און ענג איז מײַן וועלטל, און קליין איז מײַן רעדל:

אין צוויי וואָכן איין מאָל פֿון כוטאָר אין שטעטל.

און בענקען אין שווײַגן פֿון פֿעלדער פֿון ברייטע,

פֿון וועגן און וועגלעך פֿאַרשנייטע, פֿאַרווייטע…

און טראָגן אין האַרצן פֿאַרבאָרגענע ווייען

פֿון זוימען, וואָס וואַרטן און וואַרטן אויף זייען…

אין ווינטער־פֿאַרנאַכטן אויף רוסישע פֿעלדער!

וווּ קען מען זײַן עלנטער, וווּ קען מען זײַן עלנטער?

ווען ס׳קריצן ציין

ווען ס׳קריצן ציין צונויפֿגעפּרעסטע,

ווען ס׳בליצן פֿונקען פֿון די אויגן,

ווער קען מיר עצהן, מעסטן,

ווער קען מיך פֿרעגן:

האָסטו אָפּגעווויגן?

איך ווייס נאָר איינס,

און אָט דאָס איינס נאָר קען איך ציילן:

ס׳איז הייס

דאָס האַרץ,

עס טרײַבט

דאָס בלוט,

עס גליט

פֿון וויי,

עס בליט

פֿון מוט,

און וויי און מוט איצט קען איך ניט צעטיילן!

אין הײַזערקרײַז פֿאַרטריבן,

מיט דערנער שטאָלענע פֿאַרצאַמט,

וואָס איז מיר נאָך פֿאַרבליבן?

עס פֿלאַמט און פֿלאַמט

מײַן בלייך געזיכט,

און טרערן שווערע

פֿאַרביטערן די קלאָרע ליכט

פֿון מײַנע בענקענדיקע אויגן…

אין נידער פֿון פֿאַרנאַכטן,

אין שטײַגן פֿון פֿרימאָרגנס,

אין בלוטן העלישע

מײַן אויסוועג איז פֿאַרבאָרגן!

ווען הײַזער שטייען

אין פֿלאַם פֿון וויי־געשרייען,

ווען קנוילן גרויל זיך קײַקלען איבער גאַסן,

ווער קען מיר הייסן וואַרטן?

ווער קען פֿאַרווערן האַסן?..

לייב קוויטקאָ

(1952-1890)

באַהאַלטענע קאַץ

באַהאַלטענע קאַץ!

כ׳שווײַג אַזוי פֿיל, וויפֿל דו,

כאָטש גייסט ווייך אַרום אין שאָטן פֿון מײַן ראַש געמיט

מיט שאָטנטריט

מיט אויגן – ווײַט־וועלטישע רו…

כ׳שווײַג אַזוי פֿיל, וויפֿל דו…

אויף מײַן קליינעם אינדזל, מײַן זיכּרון,

וועלכער טונקלט חרובֿדיק אַרויס

פֿון נעפּלדיקן אויסגוס – מײַן באַוווּסטזײַן,

אויף דעם שוואַכן אינדזל

קריכט אַ מאָל אַרויף אַן אַלטע פֿראָש,

קוקט זיך פֿויל אַזוי אַרום, טוט אַ פֿוילן קוואַ –

אויף דעם פֿאַרשרומפּענעם און אַלטן ביז־הער

קוקט זיך פֿוילער נאָך אַרום, טוט אַ צווייטן קוואַ –

אויף דעם משוגענעם און נגזל איצט.

איצט און ביז־הער ווערן באַלד אין מיר פֿאַרשטומט,

נאָר קוואַ אויף אינדזל מײַנעם ווערן אויסגעקריצט.

כ׳הייב אָן זינקען אין אַ פֿאָרמלאָזער רו

און –

כ׳שווײַג אַזוי פֿיל, וויפֿל דו…

רוסלענדישער טויט

רוסלענדישער טויט

איז טויט פֿון אַלע טויטן.

רוסלענדישער פּײַן

איז פּײַן פֿון אַלע פּײַנען.

יאַטרעט וועלטס אַ וווּנד?

ווי האַלט איר האַרץ אַצינד?

פֿרעג אַ ברעקל קינד,

פֿרעג אַ יידיש קינד.

טאָג און נאַכט

טאָג און נאַכט –

דערפֿרוירענע וואַרטן מיר אין בייזן טאָג

אויף נאַכט לבֿנהשער,

אויף לבֿנה צערטלעכער.

אָנגעשראָקן וואַרטן מיר אין בייזער נאַכט –

אויף טאָג דעם זוניקן,

אויף זון דערבאַרעמדיקער.

טאָג און נאַכט –

גרויס זײַנען מיר זיי אין די אויגן,

זיי וואַרפֿן זיך מיט אונדז.

קליין זײַנען מיר, גאָר קליין –

פּחד שלעפּט אונדז צו דער ערד,

ווי זײַנס, ווי אייגנס.

וווּהין זשע זאָלן מיר זיך הינטאָן,

קליינע?

וווּהין אונדזער גרויסן ווייטאָג הינטאָן,

ווייטאָג?

ליבע?

סודות?

טאָג און נאַכט –

גרויס זײַנען מיר זיי אין די אויגן,

זיי וואַרפֿן זיך מיט אונדז.

פּרץ מאַרקיש

(1952-1895)

***

היי, פֿרויען פֿון טיפֿוס געפֿלעקט און געפּינטלט

מיט גראַבליעס פֿון פֿינגער אויף האַרבסטיקע וויי־קעפּ!

– געמערט זיך? געפֿרוכפּערט? צו וויפֿל מאָל יעדערע?

אין שאַנדהויז? אויף דילן?

אין שטאַל? אויף וואָקזאַלן?

אין ריוו, ווי די הינטעכעס? צו וויפֿל מאָל יעדערע?

אָט גייט באַלד אַ צוג ווי אַ טרונע אין דר׳ערד אַרײַן,

אַרויף אויפֿן דאַך! הייבט די פֿיס ווי די קוימענס!

פֿאַרהאָלעט די העמדער צו הימלען צו שוימיקע,

און אָטעמט מיט האַלבנאַכט מיט הייסער

פֿון ראָגן.

און לאָז פֿון אײַך יעדע געבוירן אַ יויזל

צום פֿרעסן אויף חגא

און נישט פֿאַר די סלופּעס, און נישט צוליב קרייצן!..

היי, זונות פֿון אונטערגעוואָרפֿענע   קינדער, –

באַזונדער!

אַרײַנלייגט די אַײַטערס אין אייגענע מײַלער

און מעלקט זיי, און וואַרגט זיך,

און גריזעט זיי אָפּ פֿון די מאָגערע לײַב־ווענט!..

… ממזרים געשוואָלענע

דרײַ עשאַלאָנען

מען ווייסט נישט פֿון וואַנען

פֿאַרבלאָטיקט,

פֿאַרנעגלט, –

–  היי, מענטשיכעס־מאַמעס! איר זאָלט זיי נישט בראָטן,

איר זאָלט זיי נישט פּרעגלען!..

1920

***

… טויטערהייט וועל איך אַרײַנגיין

אינעם טאָג פֿון בלוט און האָניק;

טויטע אויסקוקער אין לאַנד זײַן

וועלן מײַנע ערשטע טויבן.

– טויבן, טויבן, – באַרג ארויף!

ס׳איז מײַן גורל אויפֿגעהאַנגען

אויף דער בלוטיקער לבֿנה…

נאָר נקודות אירע  גלאַנצן:

״בײַכער, בײַכער – צו די שטויבן,

אויף שאַריען איז דער שלאָף…״

אויף מײַן האַרץ גייט דול אַ שטאָט אויס,

פֿון די אַקסל קריכן ראָגן;

– אָ, דו ציגעלע פֿון אויפֿגאַנג,

פֿאַר צוויי גילדן אויסגעביטן,

נאָך אַ מאָל כ׳בין אויף דײַן ברית!..

אָ, איר מײַנע בלינדע טאַטעס!

וויפֿל זנות האָט מיך געטראָגן?

וויפֿל טראַכטן אָנגעזויפֿטע?..

– וואָס זשע שרעק איך זיך אַ טריט טאָן,

איך אין מיט פֿון וועלט־צעריס?..

היי, צעשפּרייט זיך, וועלטן־זײַטן!

פֿונעם ניל ביז דניעפּ די ראָד אַיצט,

דו, מיט אויסגעשפּיזטע אויגן,

העפּע, קופּע, ווילדן פֿיבער,

איבער גריבער, איבער שוועל…

בלינדער שמשון! בלינדער גיבור!

האָר אויף קאָפּ שוין ווידער שפּראָצן…

האָפּ אויף זשאָרנע, האָפּ אויף בויגן

און אַ טרייסל אָן די ווײַטן

און צעוואַליעט גאָר די וועלט!..

איציק פֿעפֿער

(1952-1900)

***

טויטע גויעס אין שינעלן,

אויגן גרויע, שטיקער אײַז,

אויף די העלדזער – ניט קיין קרעלן,

שנירלעך לײַז.

ניט דערוואַרט זיך אויף קיין צוגן

טויטע גויעס אין שינעלן

אָן פֿאַרנאַכטן, אָן פֿאַרטאָגן

אויסגעוואַלגערטע בײַ שוועלן.

גרויע רוסישע וואָקזאַלן

אין אַ ווינטער אין אַ העלן,

קלומקעס, זעקלעך, פּעקלעך שפּאַלן,

טויטע גויעס אין שינעלן.

אָן פֿאַרנאַכטן, אָן פֿאַרטאָגן

אויסגעוואַלגערטע בײַ שוועלן,

ניט דערוואַרט זיך אויף קיין צוגן

טויטע גויעס אין שינעלן.

***

נו, איז וואָס, אַז מ׳האָט מיך געמַלעט,

און געפּראַוועט, ווי בײַ ייִדן, אַ ברית.

ס׳האָבן פֿעלדישע ווינטן פֿאַרסמאַליעט

מײַנע ווײַסע פֿאַרדרימלטע פֿיס.

דאָ טרוימען נאָך ייִדן פֿון טשאָלנט,

יאַטן בענקען נאָך רויך און נאָך פֿלאַם.

אַכט יאָר אויף פֿעלדער און טאָלן

אונטער הימלשן בלויען ים.

מע קען מיך פֿאַר אַ גוטן און שטילן,

פֿאַר אַ סך איז מײַן ערלעכקייט קאַרג.

כ׳האָב קיין מאָל ניט געלייגט קיין תּפֿילין

און קיין מאָל ניט געהאַנדלט אין מאַרק.

נו, איז וואָס, אַז מ׳האָט מיך געמַלעט

און געפּראַוועט, ווי בײַ ייִדן, אַ ברית.

ס׳האָבן פֿעלדישע ווינטן פֿאַרסמאַליעט

מײַנע ווײַסע פֿאַרדרימלטע פֿיס.

איך  האָב קיין מאָל ניט געבלאָנדזשעט

איך האָב קיין מאָל ניט געבלאָנדזשעט

אין מײַן  קורצן שמייכלענדיקן לעבן.

לאַכט אין מיר מײַן האַרץ, ווען איך דערמאָן זיך,

אַז איך טראָג אַ נאָמען נאָך אַ רבין.

נאָך דעם הייליקן ר׳ איציקל פֿון סקווירע

האָט געוואָלט מײַן זיידע איך זאָל הייסן,

איך זאָל דאַווענען און זינגען זמירות

און צו טאָן האָבן מיט תּפֿילין און טליתים.

איך זאָל זײַן דער גרעסטער גבֿיר אין שטעטל,

און מײַן ווײַב זאָל זײַן די גרעסטע באַלעבאָסטע.

האָבן טעג מיט נעכט זיך וואָכעדיק געביטן

און געשוווּמען זײַנען יאָרן פּראָסטע…

האָט די זון געבענטשט מײַן לײַב מיט בראָנזע,

און מיט שלאַכטן און מיט לידער רינט מײַן לעבן.

לאַכט אין מיר און קײַכט, ווען איך דערמאָן זיך,

אַז איך טראָג אַ נאָמען נאָך אַ רבין.

דוד בערגעלסאָן

(1952-1884)

פֿרעש

(אַ פֿראַגמענט פֿון דער פּאָעמע)

ראָבן שטייען  אויף די פֿעלדער

צווישן זומפּן און יבשה,

שפּרינגען צווישן שוואַרצע קראָנען

מיט געפּענטעט־קליינע פֿיסלעך

און זיי נאָגן

און זיי קלאָגן –

ראָבן האָבן קנאַפּ פּרנסה

דאָרט אין געגנט.

פֿון מאָרגנפֿרי ביז נאַכט און טונקל,

נאָר זיי וואַרפֿן ראָבן־בליקן

רעכטס, צום גרויסן שימלדיקן זומפּ,

און פֿאַרקאַרקען אים, פֿאַרקאַרקען

מיט אַ ביטערקייט אין קאַרקען

מיט תּרעומות פֿון אַנטוויינטן קינד.

און פֿאַרבײַ, אַזוי זיך,

גלאַט אַזוי

אין פֿאַרוועלקטן גראָזנגרוי

האָט אַ וועג זיך שטיל באַהאַלטן,

שטיל געשאָלטן,

שטיל געשאָלטן

און פֿאַרוואַקסן ליגט אַזוי.

הערט, ווי ראָבן

נאָגן –

אַן אַלטער וועג

בײַם זוים פֿון זומפּ,

אַ שמאָלער וועג –

ר׳פֿירט צום זומפּ –

ר׳ווייסט, ר׳ווייסט:

ר׳האָט פֿאַר קיינעם ניט קיין טרייסט.

יוירט דער זומפּ און יוירט.

אויסגעצויגן, מיט דרײַ עקן

נ׳גאָרער ווײַט געבליבן שטעקן

און פֿאַרצויגן מיט זײַן גרינעם הײַטל,

און צעשפּרייט געלעגן מיט זײַן שטח

אינ׳ם ווײַטן קאַנט,

און פֿאַרשוווּנדן אינעם ווײַטן

שמאָלן שפּעלטל

אינעם האָריזאָנט…

פֿון  אַנטאָלאָגיע ״אַ שפּיגל אויף אַ שטיין״ און

The Pinguin Book of Modern Yiddish Verse

2 Комментариев “דער שוואַרצער אויגוסט”

  1. Огромное спасибо за прекрасную подборку стихотворений известных советских еврейских поэтов — безвинных жертв сталинского режима. Особенно берет за душу знаменитое стихотворение Давида Гофштейна Ин винтер-фарнахтн (в зимних сумерках), написанное в 1912 г. Оно своего рода пророческое, тонко передающее безысходное отчаяние поэта, предвидящего своё смертельное одиночество в 1948-1952 годах.

  2. Спасибо Вам, Коля! Есть ли где нибудь перевод этого и других поставленных стихов на русский?

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

17 + три =