טיכאָנקע

טיכאָנקע

לעאָן טאַלמי

(קאַפּיטל פֿונעם בוך ״אויף רויער ערד״)

דרויסן האָבן זיך געהערט טריט אַרום וואַגאָן און אַ פּאָרען זיך  בײַ די פֿענצטער, ווי עמעצער וואָלט דאָרט געפּרוּווט אַרײַנקוקן און דערגיין וואָס איז דאָס פֿאַר אַ מעשה אַזאַ. נאָר די פֿאָרהיינגלעך זײַנען געווען אַרונטערגעלאָזט, און אין וואַגאָן איז געווען פֿינצטער און שטיל. עולם איז נאָך געשלאָפֿן. מיד פֿון  דעם נעכטיקן טאָג רײַטן האָב איך זיך אויך איבערגעדרייט אויף דער אַנדער זײַט.

דעם צווייטן מאָל ווען איך האָב זיך אויפֿגעכאַפּט, זײַנען די פֿאָרהיינגלעך נאָך אַלץ געווען אַרונטערגעלאָזט. נאָר אין דרויסן האָט זיך געפֿילט גרויסער טאָג, און פֿון העריס׳עס קאַבינע האָט זיך געהערט אַ פּליעסקען פֿון וואַסער. אַ צייכן, אַז ס׳איז צײַט אויפֿצושטיין. דער זייגער האָט עס באַשטעטיקט. ער האָט געוויזן אַכט.

מיר האָבן אויף גיך אָפּגעפּטרט דעם פֿרישטיק און אַרויס אָנקוקן די מדנה טיכאָנקע – דער צענטער, פֿון וואַנען עס שפּרייט זיך אויס די קאָלאָניזאַציע.

דער פֿרימאָרגן איז געווען אַ זוניקער, און דער ריינער הימל איבער דער טיכאָנקער סאָפּקע האָט צוגעזאָגט אַ שיינעם טאָג. איך האָב בײַ זיך אין זכרון  געוואָלט פֿאַרצייכענען, אַז אָט איז שוין דער דריטער טאָג אָן רעגן. נאָר איך האָב זיך באַלד דערוווּסט, אַז בײַ נאַכט האָט יאָ אַ ביסל גערעגנט. כאָטש קיין סימנים דערפֿון האָט מען דאָ נישט געקענט באַמערקן.

אַרום דער סטאַנציע האָט זיך דאָס ערשטע געוואָרפֿן אין די אויגן  די עטלעכע נײַע געבײַדעס, וואָס האָבן זיך אויסגעטיילט מיטן פֿרישן קאָליר פֿון זייערע ניט לאַנג אָפּגעדובלעוועטע קלעצער.  אויפֿן ליידיקן פּלאַץ בײַ די אײַזנבאַן-רעלסן איז געשטאַנען  איינער פֿון די ״איקאָרישע״ עקסקאַוואַטאָרס און מיט גדלות באַקוקט דעם ייִשובֿ פֿון דער הויך פֿון זײַן אָנגעבויגענעם טורעם.

נישט ווײַט פֿון וואַגאָן, צו דער גאַס צו, וואָס פֿירט פֿון דער סטאַנציע, איז אַ גרופּע איבערוואַנדערער  געשטאַנען אין אַ רעדל און געווען פֿאַרנומען אין אַ לעבהאַפֿטיקן שמועס. ווען איך בין צוגעגאַנגען מיט נאָך אַ מיטגליד פֿון אונדזער קאָמיסיע, האָבן זיי אונדז גערן ארײַנגענומען אין דער מיט.

איינער פֿון די איבערוואַנדערער, וואָס האָט זיך פֿאָרגעשטעלט, אַז ער איז אַן אָדעסער, האָט געהאַט שטאַרקע טענות, אַלעמאַי מען בויט נישט קיין וועגן. ער קומט איצט, – דערציילט ער, – פֿון ראַזדאָלנע. האָט ער געמוזט אַ שטיק וועג בראָדזשען אין וואַסער – ער ווײַזט אויף זײַנע הויכע פֿאַרבלאָטיקטע שטיוול. – נו, איז וואָס פֿאַר אַ פּנים האָט עס? שוין וויפֿל מאָל, אַז זיי, די ראַזדאָלנער, האָבן געטרעבעוועט פֿון אָזעט מען זאָל  אויסבויען אַ וועג קיין טיכאָנקע, ענטפֿערט מען אַלץ אַז ס׳איז דערויף קיין געלט נישטאָ. איז וויל ער טאַקע וויסן, און זאָל מען אים דאָ זאָגן, וואָס איז דאָס פֿאַר אַן ענטפֿער אַזאַ, ווען עס איז אַזוי קלאָר, אַז מען מוז האָבן אַ וועג פֿון ראַזדאָלנע קיין טיכאָנקע?

אַ צווייטער איבערוואַנדערער און אַ דריטער  און אַ פֿערטער זײַנען מיט אים דווקאַ נישט מסכּים. וועג אַהין, וועג אַהער.  דער עיקר איז וואָס מען גיט קיין אַרבעט נישט. און אַז מען גיט שוין, איז די אַרבעט אַ שווערע און פֿאַרדינען פֿאַרדינט מען  דערבײַ ווייניק. לאָז מען געבן אַרבעט!

עס אַנטוויקלען זיך צוויי פּאַרטיעס, און עס צעפֿלאַקערט זיך אַ הייסער וויכּוח. איך פּרוּוו זיך, אַגבֿ, דערוויסן בײַם ראַזדאָלנער, וויפֿל  פֿאַמיליעס זײַנען זיי דאָרט. זאָגט ער, אַז אַכצן. פֿון די אַנדערע דערוויס איך זיך, אַז געפֿאָרן און באַזעצט זיך אין  ראַזדאָלנע האָבן זיי אויף אייגענער אַחריות און אַז יענער ראַיאָן קומט דערווײַל נישט אין באַטראַכט פֿאַר ברייטער קאָלאָניזאַציע.

ווײַטער אַ ביסל שטעלן מיר זיך אָפּ בײַ אַ נידעריקער געבײַדע, אויף וועלכער עס איז צוגעקלאַפּט אַ שילד אין ייִדיש און רוסיש, וואָס דערציילט, אַז דאָ געפֿינט זיך די טיכאָנקער אָפּטיילונג פֿון דער ביראָ-בידזשאַנער גרופּע בײַ דער איבערוואַנדערונג־פֿאַרוואַלטונג. מיר שטייען אַ ווײַלע דרויסן און לייענען די אויפֿשריפֿט. מענטשן גייען פֿאַרבײַ, גייען אַרײַן אוין אַרויס. אַמאָל קוקט זיך איינער אום אויף אונדז און גייט זיך ווײַטער זײַן וועג. מיר איבערצײַגן זיך, אַז דער עולם דאָ באַמערקט אונדז קוים. טיכאָנקע, אַפּנים, איז געוווינט צו אַלערליי געסט.

מיר געפֿינען טאַקע שפּעטער אויס, אַז טיכאָנקע, וואָס דער טײַטש דערפֿון איז ״שטילינקע״, איז דער היפּוך פֿון איר נאָמען – אַ לעבעדיקע, רוישיקע סטאַנציע, וווּ מען באַגעגנט זיך דאָ פֿון אַלע תּפֿוצות ישראל אין סאָוועטן־פֿאַרבאַנד. יעדער איינער דאָ האָט הינטער זיך איבערגעלאָזט צען טויזנט קילאָמעטער וועג – מענטשן, הייסט עס, וואָס האָבן שוין ״אָנגעזען אַ וועלט״. זיי וועט איר מיט ווייניק וואָס איבערראַשן. פֿון די, וואָס האָבן שוין אַ שמעק געטאָן ביראָ־בידזשאַן גופֿא, וואָס זײַנען שוין געווען ״אויף אַן אוטשאַסטאָק״, געפּרוּווט אַ פּרוּוו טאָן אַרבעטן און  באַלד זיך ״אַרומגעזען״, אַז ס׳איז נישט פֿאַר זייערע כּוחות, – פֿון די איז אָפּגערעדט. זיי ווייסן שוין אַלץ, וואָס ס׳איז נאָר דאָ צו וויסן וועגן ביראָ־בידזשאַן. אַזאַ איינער וועט אַוועקפֿאָרן אַהיים, צוריק צו זיך אין שטעטל, און האָבן צו דערציילן און דערציילן וועגן אָט דער מדינה, וווּ מ׳האָט אים פֿאַרשלעפּט אַזאַ מהלך…

און די אַלטגעזעסענע דאָ – זיי האָבן אויך צו דערציילן וועגן דעם, וואָס פֿאַר אַ שטיל און טויט אָרט דאָס איז געווען ערשט מיט אַ יאָר צוריק. צוגן פֿלעגן פֿאַרבײַגיין, אַמאָל זיך אָפּגעשטעלט און אַמאָל נישט, און זעלטן ווען אַ פּאַסאַזשיר איז דאָ אַראָפּגעגאַנגען אויף דער סטאַנציע, זעלטן ווען איז עמעצער פֿון דאַנען ערגעץ־וווּ געפֿאָרן, און איז איינער אַהער געקומען, איז דאָס געווען אַ שטיקל געשעעניש. און הײַנט – מען קומט און מען פֿאָרט. אויף דער סטאַנציע – אַ שטענדיקער יאַריד. יעדעס מאָל, ווען אַ צוג דאַרף פֿאַרבײַגיין, ווערט טומלדיק אַרום דעם  קליינעם שטיבל, וואָס טראָגט דעם שטאָלצן נאָמען ״וואָקזאַל״. עס קלײַבט זיך צונויף אַ גרויסער עולם אָפּוואַרטנדיקע און אַוועקפֿאָרנדיקע און גלאַט שפּאַצירנדיקע, און מען ווייסט שוין ניט ווער, וואָס און ווען.

אַלטגעזעסענע, וואָס זײַנען געוווינט צו אַ רויִק און שטיל לעבן, קאָנען זיך נישט צופּאַסן צו די נײַע באַדינגונגען, מיט דעם טומלדיקן הו־האַ, מיט דער הוזשערײַ פֿון טראַקטאָרס און אויטאָמאָבילן, מיט דער געקלאַפּערײַ פֿון האַמערס און העק אינעם מאַגאַזין פֿון אָזעט, מיט דעם רעש פֿון בוי־אַרבעטן. פֿיל פֿון זיי זײַנען גערן אַוועקצופֿאָרן פֿון דאַנען ערגעץ, וווּ ס׳איז רויִקער און געמיטלעכער. דערציילט מען אונדז דאָ, אַז טייל פֿון די דאָזיקע אַלטגעזעסענע פֿאַרקויפֿן זייערע הײַזער און ווירטשאַפֿטן צו די אָנגעקומענע ייִדן, און אַליין וואַנדערן זיי אַוועק ווײַטער צום מזרח – צום ים, וווּ עס איז נאָך דערווײַל שטילער און רויִקער, אָט אַזוי איז אין טיכאָנקע שוין אויסגעוואַקסן אַ ייִדישער ייִשובֿ, און ס׳איז אוין פֿאַראַן דאָ אַ ייִדישער רעסטאָראַן און אַ ייִדישע פּאַריקמאַכערסקע ״ביראָ־בידזשאַן״ און אַנדערע ״אַנשטאַלטן״, נישט רעכענענדיק די אָפֿיציעלע איבערוואַנדער־אָרגאַנען.

נאָך אַ קורצן באַזוך אין דער קאָנטאָר פֿון דער איבערוואַנדער־אָפּטיילונג, זײַנען מיר אַוועק אין דער ריכטונג צום אָזעט, וווּ מיר דאַרפֿן באַשטימען וועגן דער ווײַטערדיקער נסיעה. די הויפּט־גאַס איז דאָ אָפּגעצאַמט מיט א טויער, כדי די בחמות זאָלן נישט האָבן קיין חשק אַוועקצוגיין שפּאַצירן איבער די רעלסן מיט אַ גוטער אויסזיכט געהרגעט צו ווערן אונטער די רעדער פֿון אַ פֿאַרבײַפֿאָרנדיקן צוג. פֿאַר מענטשן איז דאָ פֿאַראַן  אַ דריי־טירל.

אויפֿן וועג באַגריסן זיך מיט פּראָפֿ. קונצן אַלטע איבערוואַנדערער, וואָס קענען אים שוין פֿון פֿריִער. עס זעט אויס, אַז קונץ איז דאָ זייער פּאָפּולער. מ׳קען אים, מען האָט אים ליב און מען באַציט זיך צו אים מיט אַ סך צוטרוי. עס פֿאָרט פֿאַרבײַ אַ נידעריקער ברייט־ביינערדיקער ייִד אויף אַ פֿורל. ער שטעלט זיך אָפּ, גיט קונצן אַ ברייטן שלום-עליכם און דערציילט וועגן זיך: אָ, ער האָט זיך אויסגעצייכנט אײַנגעאָרדנט. ער האָט זיך פֿאַרשאַפֿט אַ הויז מיט אַ ווירטשאַפֿט אין טיכאָנקע. דורכן ווינטער האָט ער געאַרבעט מיט פֿערד־און־וואָגן און נישקשהדיק פֿאַרדינט, און איצט איז אויך – נישטאָ וואָס זיך צו באַקלאָגן.

מיר פֿאַרקערעווען אויף לינקס און קומען צו צו דער קאָנטאָר פֿון אָזעט – אַן אַלטע הויז מיט אַ נײַעם צוגעבויטן בוידעם. דאָ געפֿינט מען שוין אַ גאַנץ היפּש עולם, אַרבעטער און אָנגעשטעלטע. ס׳קלאַפּן שרײַב־מאַשינקעס, מען חשבונט אין גרויסע ביכער, מען אַרבעט איבער בוי־פּלענער – דאָ איז דער אָפּעראַטיווער נערוו־צענטער פֿון דער קאָלאָניזאַציע. דאָ גיט מען אַרויס קרעדיטן, מען שיקט אויף אַרבעט, מען הערט אויס טענות…

מיר האָבן זיך צונויפֿגערעדט מיט דעם הויפּט־באַפֿולמעכטיקן פֿון אָזעט, ח׳ ראָבינסאָן, וועגן דעם ווײַטערדיקן מאַרשרוט און די פּרטים פֿון אונדזער אַרבעט און דערווײַל באַשלאָסן הײַנטיקן טאָג אויסנוצן אויף אַ באַזוך אין קירמאַ, אָדער – ווי מען האָט עס גערופֿן – כודזינאָווקאַ, וווּ עס האָט זיך ערשט האַיאָר געגרינדעט אַ נײַער ייִדישער ייִשובֿ, וואָס האַלט אין גיכן וואַקסן.

אַרום איינס אַזייגער בײַ טאָג זײַנען מיר אַרויסגעפֿאָרן, טייל אין וואָגנס און טייל אויף פֿערד רײַטנדיק. מיר זײַנען אָפּגעפֿאָרן בערך אַ קילאָמעטער, ווען מיר האָבן זיך אָנגעשטויסן אָן דעם צווייטן ״איקאָרישן״ עקסקאַוואַטאָר, וואָס איז דאָ געווען פֿאַרנומען מיט אויפֿגראָבן ערד און פֿאַרשיטן דעם וועג. אַז מען דאַרף דאָ זייער נויטיק אויספֿילן דעם וועג, – אין דעם האָבן מיר זיך געקאָנט איבערצײַגן, ווען עס איז אונדז באַלד אויסגעקומען דורכצוגיין בײַ אַ צוויי־דרײַ פֿוס טיף אין וואַסער. דאָ האָבן מיר  זיך אויך געטראָפֿן מיטן פֿאַרוואַלטער פֿון דער וועג־בוי־אַרבעט, איינער אַ בע–נאָוו. אַ הויכער געזונטער חברה־מאַן מיט אַ זעלבסטצופֿרידענעם, זייער זאַטן פּנים – פֿון די פּנימער, וואָס זיי שטויסן אָפּ פֿון ערשטן בליק. ער האָט געטראָגן אַ שמוציקע ווײַסע העמד מיט אַן אָפֿענעם קאָלנער, טונקל־גרויע הויזן און געלע שיך. ער האָט מיט אַ וואַזשנעם אויסזען גערויכערט אַ פּיפּקע און כסדר געהאַלטן אין פּוצן די הויזן, וואָס זײַנען סײַ־ווי געווען פֿאַרבלאָטיקט. אויף דער אײַנלאַדונג פֿון חבר לאָנדאָנען האָט ער זיך אויפֿגעזעצט צו אונדז אין וואָגן און איז מיטגעפֿאָרן דעם גאַנצן וועג.

אַ קורצע שטרעקע ווײַטער האָבן מיר אָנגעטראָפֿן אַן ״אינטערנאַציאָנאַל״־טראַקטאָר, וואָס איז פֿאַרקראָכן אין אַ וואַסער איבער אַ בלאָטע, און אַ גרופּע בחורים, וואָס האָבן שווער געהאָרעוועט אים אַרויסצושלעפּן.  זיי האָבן געפּרוּווט אַלערליי מיטלען: אונטערגעלייגט ברעטער אונטער די פֿאָדערשטע רעדער, אַרונטערגערוקט אונטער דעם טראַקטאָר אַ קלאָץ און אונטערן קלאָץ אַן אָנשפּאָר, וואָס זאָל דינען פֿאַר אַ הויב־שטאַנג. די בחורים האָבן זיך אָנגעלייגט אויף דעם מיט זייער גאַנצן כּוח, אָבער דער טראַקטאָר האָט זיך אײַנגעשפּאַרט און נישט פֿון אָרט. עצות זײַנען געפֿלויגן פֿון אַלע זײַטן און דערקלערונגען וועגן די סיבות פֿון דעם טראַקטאָרס עקשנות. ער איז אַרײַנגעקראָכן, האָט מען געטענהט, מיטן אַקס אין ליים. און דאָ וועסטו שוין אים נישט אַרויסשלעפּן. סײַדן וואַרטן, ביז עס וועט אויסטריקענען דאָס וואַסער. אַ גרופּע פֿון אונדזערע איז צוגעגאַנגען באַטראַכטן די אַרבעט, און פּראָפֿ. דייווידסאָן האָט געגעבן אַן עצה, אַז מען זאָל אונטערלייגן אַ קלאָץ אונטער ביידע הינטערשטע רעדער און פּרוּוון באַוועגן דעם טראַקטאָר אויף צוריק. האָט מען געפֿאָלגט, כאָטש דאָס איז אָנגעקומען זייער שווער, און דער טראַקטאָריסט האָט אָנגעהויבן צו אַרבעטן מיטן מאָטאָר אויף צוריק. דער טראַקטאָר האָט זיך אַ ריר געטאָן, אַ ביסל זיך אויפֿגעהויבן און איז ווידער אײַנגעזונקען. פֿונדעסטוועגן האָט דער עולם ווײַטער געפּרוּווט.

מיר האָבן זיי איבערגעלאָזט בײַ אָט דער אַרבעט און זיך צוריקגעקערט צו אונדזערע פֿערד און וואָגנס. בע–נאָוו, וועלכער איז די גאַנצע צײַט געבליבן זיצן אויפֿן וואָגן, האָט פֿון דאָרט אַריבערגעשריִען אויך זײַן עצה: זאָל ער, דער טראַקטאָריסט, לאָזן דעם טראַקטאָר צורו. נישטאָ וואָס זיך צו מאַטערן דערמיט.

  • האָסט דאָס אין דר׳ערד!

ווען אונדזער גרופּע האָט זיך ווידער גערירט פֿון אָרט, האָט בראַון ארויסגענומען זײַן קינאָ־אַפּאַראַט און אים אָנגעשטעלט אויף אונדז. ווי נאָר בע–נאָוו האָט דערזען, אַז מען גרייט זיך נעמען אַ בילד, האָט ער אַרויסגעשלעפּט זײַן פּיפּקע און, נישט פֿאַררויכערנדיק, זי גענומען אין מויל אַרײַן: זאָל מען אין אַמעריקע אויך זען, אַז בע–נאָוו איז ניט אַבי־ווער – ער איז אַ מענטש מיט אַ פּיפּקע.

ווען בראַון איז פֿאַרטיק געוואָרן מיטן פֿאָטאָגראַפֿירן, האָט בע–נאָוו די ליידיקע פּיפּקע צוריק אַרײַנגעלייגט אין קעשענע און ווידער זיך גענומען פּוצן די הויזן.

נאָך די דאָזיקע צוויי צופֿאַלן האָט דער אומאָנגענעמער אײַנדרוק, וואָס איך האָב באַקומען פֿון דעם אינזשענער בע–נאָוו, זיך נאָך מער באַפֿעסטיקט, און איך בין נישט געווען באַזונדערס איבערראַשט, ווען אויפֿן וועג, וואָס ער האָט אויסגעלייגט, איז אונדז אויסגעקומען צו פֿאָרן שיער נישט מער איבער וואַסער, ווי איבער טריקעניש. מיר האָבן אָבער אויך געהאַט די געלעגנהײט צו פֿאַרצייכענען, אַז געוויסע טיילן פֿונעם וועג זײַנען שוין געווען אין אַ זייער גוטן צושטאַנד.

געפֿאָרן זײַנען מיר אַ שעה צוויי, געפֿאָרן און צוביסלעך געווען פֿאַרנומען מיט אָפּטרײַבן די קאָמאַרעס, וואָס האָבן זיך דאָ גאַנץ שטאַרק געלאָזט פֿילן, געפֿאָרן און באַטראַכט דאָס לאַנד אַרום, די וועלדער, די ביימער, דאָס פֿלאַכלאַנד, די   גרינע ווײַטן און נאָענטן.

דער באַלעגאָלע אונדזערער פֿאַרפֿירט מיט מיר אַ שמועס:

  • פֿון אַמעריקע, הייסט דאָס, געקומען אָנקוקן דאָס לאַנד דאָ, דאָס לעבן אַונדזערס?
  • יאָ.
  • ט׳הו – און ווייסט מען כאָטש דאָרט אין אַמעריקע, ווי אַזוי מען דרייט מיט אונדז דאָ?
  • ווער?
  • ווער? דער אָזעט טאַקע. אָט נעמט איר. איר האָט הײַנט אינדערפֿרי געטרונקען טיי, אַ יאָ?
  • געטרונקען
  • נו, און איך נישט.
  • פֿאַרוואָס זשע האָט איר נישט געטרונקען?
  • פֿאַרוואָס? אַזוי: קיפּיאַטאָק דאַרף מען אונדז געבן אומזיסט? מ׳דאַרף. נו, איז גיט מען נישט. פֿאַרוואָס, מיינט איר, גיט מען נישט? ווײַל מ׳האָט געעפֿנט אַ סטאָלאָווע, רעכנט מען דאָרט די פּערעסעלענצעס 75 קאָפּיקעס אַ מיטאָג און 5 קאָפּיקעס אַ גלאָז טיי. אַז מען גיט נישט קיין קיפּיאַטאָק, מוז איך קויפֿן טיי. אָט אַזוי דרייט מען מיט אונדז. נו, און וווּ איז דאָס געהערט געוואָרן 75 קאָפּיקעס אַ מיטאָג?

דער באַלעגאָלע רעדט פּאַמעלעך, אויפֿן פּנים ליגט אים אַ כיטרעוואַטע שמייכל. ער דערציילט אַ מעשה:

זײַנען זײַנען זיי אומאַנער. עלף ״אידע״. באַלעגאָלעס פֿון דער היים. האָבן זיי זיך אָרגאַניזירט אין אַן אַרטעל און געקומען אַהער, קיין ביראָ־בידזשאַן. באַקומען די ערשטע קרעדיטן. זיך אײַנגעקויפֿט פֿערד און פֿאַרנומען זיך מיט דער היימישער מלאַכה. איז דאָך גוט. אַרבעט קאָן מען דווקא האָבן און פֿאַרדינען אַ קערבל אויך. וואָס זשע דען. וואָס טויגן פֿערד אָן וועגן און אָן וואָגנס. גאָרנישט. מען דאַרף זיי נאָר געבן עסן. און אין  דער היים זײַנען געבליבן פֿאַמיליעס, וואָס מען דאַרף זיי אויך שיקן אויף עסן. דאָס פֿערד איז אָבער קודם כל. דעם פֿערד מוז מען געבן עסן. איז אַזוי: וואָלט מען אַרויסגעגעבן נאָך קרעדיטן, וואָלט מען זיך געקאָנט  אײַנשאַפֿן וועגענער און פֿאַרדינען אי פֿאַר די פֿערד, אי פֿאַר די פֿאַמיליעס. גיט מען אָבער נישט. מען האָט צוגעזאָגט קרעדיטן אַזויפֿיל און אַזויפֿיל און מען גיט נישט. איז דאָס אַ וועג? איז דאָס אַ יושר? וואָס איז דער סוף? די פֿערד האָבן נישט גענוג צו עסן. איז איינער פֿון זיי אַוועק זיך פּאַשען אַליין. האָט ער פֿאַרבלאָנדזעט אויף דער ליניע און איז צעשניטן געוואָרן פֿון  אַ צוג. זיי האָבן געהאַט עלף פֿערד, האָבן זיי איצט צען. דאָס איז שוין ריינער היזק אַ גאַנץ פֿערד. און אַלץ ווײַל דער אָזעט האָט פֿאַרפֿירט מיט זײַנע צוואָגן, און איצט גיט ער נישט קיין קרעדיטן.

ער פֿאַרענדיקט, אַז מיר מעגן עס טאַקע דערציילן אין אַמעריקע, זאָלן זיי דאָרט אויך וויסן, ווי אַזוי דער אָזעט פֿירט זיך דאָ מיט די ״פּערעסעלענצעס״.

איך האָב וועגן דעם שפּעטער אָנגעפֿרעגט און זיך דערוווּסט, אַז אַ מיטאָג פֿון זופּ מיט פֿלייש און ברויט קאָסט אין דער גאָרקיך 35 קאָפּיקעס, 75 קאָפּיקעס רעכנט מען פֿאַר אַ גרעסערן מיטאָג מיט נאָך אַ באַזונדער פּאָרציע פֿלייש. וואָס שײך די קרעדיטן, האָט מען מיך דערקלערט, אַז די קרעדיטן ווערן געוויינטלעך אַרויסגעגעבן פֿאַר באַשטימטע צילן. די דאָזיקע אומאַנער אַרטעל האָט באַקומען אַלע קרעדיטן ביז בויען זיך. דער אָזעט איז גרייט צו געבן זיי ווײַטערדיקע קרעדיטן, נאָר בתּנאַי, אַז זיי זאָלן זיך נעמען בויען. ווילן דאָס אָבער נישט די מיטגלידער פֿון דער אַרטעל. זיי האָבן נאָך, אַפּנים, בײַ זיך נישט באַשלאָסן, צי בלײַבן זיי דאָ, צי נישט. מיט ערד־אַרבעט האָבן זיי קיין חשק נישט זיך צו פֿאַרנעמען. זיי ווילן אויך נישט פֿאַרפֿירן זיך מיט אַ ווירטשאַפֿט און ברענגען די פֿאַמיליעס.  בײַ אַזעלכע באַדינגונגען קאָן דער אָזעט זיי נישט געבן קיין ווײַטערדיקע  קרעדיטן, פֿאַר וועלכע ער וועט נישט האָבן קיין שום גאַראַנטיע.

דעם זעלבן אָוונט האָבן מיר געהאַט אַ געלעגנהייט צו טרעפֿן זיך מיט נאָך אומצופֿרידענע. ווען מיר זײַנען צוריקגעקומען אין אונדזער וואַגאָן, האָט מען אָנגעקלאַפּט אין טיר. וואָס איז? אַ דעלעגאַציע צו דער אַמעריקאַנער קאָמיסיע. ווען ״זיי״ זײַנען אַרײַנגעקומען, האָט זיך אַרויסגעשטעלט, אַז די ״דעלעגאַציע״ באַשטייט פֿון איין קליינגעוויקסיקן בחור מיט אַן אינטעליגענטיש אויסגעווייקטן פּנים און אַ גרויסער טענה:

ער איז שוין געווען אין כאַבאַראָווסק און דאָרט פֿאַרקויפֿט זײַן רעקל. איצט וועט ער נאָכאַמאָל צופֿאָרן קיין כאַבאַראָווסק פֿאַרקויפֿן זײַן זייגערל. אַזוי וועט ער זיך אויפֿקלײַבן געלט אַוועקצופֿאָרן אַהיים. און  דערווײַל קאָסט דאָס לעבן דאָ. די ערשטע דרײַ טעג האָט מען אים געגעבן עסן אומזיסט. איצט פֿאַרלאַנגט מען, ער זאָל פֿאַר אַלץ צאָלן. איז וואָס וועט זײַן דער תכלית?

וואָס זשע וויל ער? – ער וויל פֿאָרן צוריק אַהיים, און זאָל  מען אים געבן צושטײַער אויפֿן וועג. מען איז אים דאָס מחויב, ווײַל מען האָט אים פֿאַרפֿירט. אַליין איז ער אַ סודילאָווקער, און דער ״נאַצמען״ אין שעפּעטאָווקע האָט אים געזאָגט, אַז ער וועט דאָ אין ביראָ־בידזשאַן אָנקומען אויף טראַקטאָר־ אָדער שלאָסער־ קורסן און באַקומען אַ קוואַליפֿיקאַציע. האָט ער גענומען דעם ״ליטער״ (אַ פֿרײַען בילעט אויף דער באַן), און דער נאַצמען האָט אים געגעבן געלט אויפֿן וועגן. איצט, אַז ער איז דאָ, ווײַזט זיך אַרויס, אַז קיין שלאָסער־קורסן זײַנען נאָך נישטאָ און אויף טראַקטאָר־קורסן וויל ער נישט גיין, ווײַל די ראיה איז בײַ אים אַ שוואַכע.  מ׳האָט אים צוליב דעם אַפֿילו באַפֿרײַט פֿון מיליטער.

  • און ווי איז, אַז ס׳וועלן זײַן שלאָסער־קורסן אַ ביסל שפּעטער און דערווײַל וועט איר גיין אויף אַנדערע קורסן – אויף בוי־קורסן, אָדער קורסן פֿאַר מוליאַרס, אָדער אַזוי אַרבעטן?
  • ניין, דאָס וויל ער נישט. אַרבעטן קאָן ער בײַ זיך אין דער היים אויך. דאָ איז ער נאָר צו קריגן קוואַליפֿיקאַציע. און אויב נישט, האָט ער נישט וואָס צו וואַרטן.

מיר פֿאַרשטייען נישט קלאָר זײַן טענה. וויבאַלד ער איז געקומען קיין ביראָ־בידזשאַן זיך באַזעצן, איז פֿאַרוואָס זאָל ער דערווײַל נישט אַרבעטן ביז ער וועט זיך אײַנאָרדענען?

ווײַזט זיך אַרויס, אַז ס׳הויבט זיך  גאָרנישט אָן. ער האָט קיינמאָל נישט געהאַט בדעה זיך צו באַזעצן אין ביראָ־בידזשאַן. ער איז געקועמען בלויז צוליב באַקומען אַ קוואַליפֿיקאַציע און דערנאָך וועט ער אַוועקפֿאָרן וווּהין עס וועט זיך אים וועלן.

און וויפֿל מיר פּרוּוון נישט דערגיין בײַ אים, ווי אַזוי איז דאָס מעגלעך אַ מענטש זאָל פֿאָרן 10 טויזנט ווערסט אַזש פֿון סודילאָווקע בלויז כדי צו באַקומען אַ קוואַליפֿיקאַציע, האלט ער זיך בײַ דאָס זײַניקע. ער האָט קיינמאָל אַנדערש נישט געמיינט, און ער האָט אַפֿילו נישט געוווּסט, אַז מען באַזעצט אין ביראָ־בידזשאַן.

–––––––––––––––

טיכאָנקע האָט דעם אײַנדרוק פֿון אַ זיפּ, דורך וועלכער עס ווערט אָפּגעקליבן דער איבערוואַנדערער־מאַטעריאַל. דאָ האָבן זיך באַגעגנט די נײַ־אָנגעקומענע, די האָפֿענונג־פֿולע מיט די, וואָס זײַנען געבליבן פֿון דער זײַט זיפּ, די אומצופֿרידענע און נישט־צוגעפּאַסטע.

Леон Тальми (глава из книги «На целине»)

Глава пятая

Тихонькая

Снаружи послышались шаги, кто-то из местных ходил вокруг вагона и заглядывал в окна, желая, наверное, выяснить, что за гости пожаловали в Тихонькую. Но окна были плотно занавешены, и в вагоне было темно и тихо. Все еще спали. Устав после вчерашнего путешествия в корейскую деревню, я тоже повернулся на бок и провалился в сон.

Когда я проснулся во второй раз, занавески на окнах были все еще опущены, но сквозь них уже пробивался свет. Из купе Гарриса доносился плеск воды – значит, пора вставать. И действительно – часы показывали восемь утра.

Мы быстро позавтракали и отправились осматривать владения Мэдине Тихонькая – Государства Тихонькая – центра еврейской колонизации на Дальнем Востоке.

Утро было солнечное, и чистое небо над сопкой Тихонькой предсказывало ясную погоду. Я быстро подсчитал, что это уже третий день без дождя. Однако мне сказали, что ночью накрапывал дождик, хотя к утру от него не осталось и следа.

Около станции первыми бросались в глаза несколько зданий, которые выделялись цветом свежего сруба. Чуть в стороне от железной дороги стоял один из «ИКОРовских» экскаваторов и с важным видом смотрел на поселок. А неподалеку от нашего вагона толпилась группа переселенцев, которые что-то оживленно обсуждали. Когда мы с еще одним участником экспедиции подошли к ним, нас тут же приняли в разговор.

Один из переселенцев, бывший одессит, сильно интересовался, почему здесь не строят дороги. Вот сейчас, – рассказывает наш новый знакомый, – он идет из Раздольного. Часть пути ему пришлось брести в воде – он показывает на свои высокие сапоги, залепленные грязью.

– Уж сколько раз раздольненцы требовали от ОЗЕТа построить дорогу в Тихонькую – один ответ: нет денег!

Так пусть ему здесь объяснят, что это за ответ, когда всем предельно ясно, что дорога Тихонькая – Раздольное просто необходима!

Другие переселенцы с ним не согласны. Дорога туда, дорога сюда. Не в дорогах суть, а в том, что работы не дают. А если уж есть работа, то настолько трудная, что зарабатывать, конечно, зарабатывают, но не по труду плата. Пусть дают работу!

Тут же образуются две партии и разгорается жаркий спор. Я спрашиваю у раздольненца, сколько там живет семей. Восемнадцать – отвечает он. От других узнаю, что ехали они в Раздольное и обустраивались там за свой счет, и что этот район плохо принимают во внимание для широкой колонизации.

Немного погодя мы направляемся к невысокому зданию, к которому прикреплена табличка на идише и русском, сообщающая, что здесь находится поселковое отделение биро-биджанской группы при переселенческом управлении. Люди выходят из здания, заходят в него, проходят мимо, иногда кто-то бросает на нас взгляд и спешит дальше. Мы отмечает, что прохожим нет до нас никакого дела. Тихонькая привыкла к разного рода гостям.

Позже мы выясняем, что название станции – Тихонькая – совсем не соответствует духу этого оживленного шумного места, которое встречает здесь еврейскую диаспору из разных уголков Советского Союза. Каждый здесь оставил позади себя десять тысяч километров пути – эти люди повидали мир, их мало чем удивишь. О тех, кто уже попробовал на вкус биробиджанскую жизнь, кто побывал «на участке», попытался работать, а потом понял, что это все не по его силам, – о них уже сказано. Они уже знают все, что только можно знать о Биро-Биджане. Такой уедет домой, назад в местечко, и ему будет что порассказать о том далеком крае, в котором побывал…

Но и тем, кто здесь остается, тоже есть что поведать. О том, какая это была глухомань еще год назад. Поезда проезжали мимо Тихонькой, останавливались здесь нечасто. Редко когда кто-то из пассажиров сходил на этой станции, редко когда кто-то отсюда уезжал, а когда кто-то сюда приезжал, это становилось настоящим событием.

А сегодня люди приезжают и уезжают. На станции постоянная толкотня. Всякий раз, когда прибывает поезд, все пространство вокруг маленького домика, на котором гордо красуется вывеска «Вокзал», заполняется людьми. Собирается большая толпа встречающих, уезжающих и просто любопытствующих, и уже непонятно – кто, где и зачем.

Местным старожилам, которые привыкли к прежней, тихой и размеренной жизни, нелегко свыкаться с новыми условиями, шумом тракторов, автомобилей, стуком молотков и топоров на стройке. Многие из них хотели бы уехать подальше отсюда, туда, где потише и поуютней. Рассказывают, что часть таких старожилов продает свои дома и хозяйства приезжим евреям, а сами уезжают дальше на восток, к морю, где пока еще тихо и спокойно. Вот так на Тихонькой вырос еврейский поселок, и есть уже еврейский ресторан и еврейская парикмахерская «Биро-Биджан» и другие «учреждения», не считая официальных органов.

Побывав в переселенческой конторе, мы отправляемся в ОЗЕТ, где должны уладить все вопросы относительно нашего дальнейшего передвижения. На главной улице здесь стоят ворота, которые преграждают путь к рельсам домашним животным, чтобы те не погибли под колесами проходящих поездов.  Для людей здесь установлена вертушка.

По дороге многие пожилые переселенцы здороваются с профессором Кунцем, с которым они знакомы еще по прежней жизни. Выглядит так, что профессор здесь очень популярен. Его знают, его любят и относятся к нему с большим доверием. Вот проезжает мимо нас на подводе невысокого роста коренастый еврей, останавливается, радушно здоровается с Кунцем и рассказывает о себе: да, он отлично устроился. Купил дом и хозяйство на Тихонькой. Зимой работал со своей лошадкой и подводой и таки неплохо заработал, и сейчас тоже ни на что не жалуется.

Мы заворачиваем налево и подходим к конторе ОЗЕТа – старое помещение под новой крышей. Здесь полно народу, рабочих и служащих. Одни стучат на печатных машинках, другие что-то подсчитывают в гроссбухах, а третьи обсуждают строительный план – здесь, в оперативном центре колонизации. Здесь выдают кредиты, посылают на работу, выслушивают жалобы…

Мы договариваемся с главным уполномоченным ОЗЕТа, тов. Робинсоном о нашем дальнейшем маршруте, обсуждаем детали нашей работы, а сегодняшний день решаем посвятить поездке в Кырму, или, как ее еще называют, Худзиновку, где только в этом году был основан новый еврейский поселок, который быстро растет.

Выезжаем около часу дня, одни – на телегах, другие верхом. Отъехав примерно с километр, встречаем второй «ИКОРовский» экскаватор, который занят возведением земляного полотна дороги. В том, что дороги здесь нуждаются в ремонте, мы убедились уже скоро, когда нам пришлось ехать по воде два-три фута глубиной. Здесь мы встретились с руководителем дорожно-строительных работ, неким Бе…новым. Высокий, крепкий мужчина с самодовольным и очень сытым лицом – из тех лиц, которые отталкивают с первого же взгляда. На нем была грязная белая рубашка с расстегнутым воротом, темно-серые брюки и желтые сапоги. Он с важным видом курил трубку и все время пытался очистить штаны, заляпанные грязью. По приглашению тов. Лондона он сел к нам в телегу и проехал с нами весь остаток пути.

Немного погодя мы встречаем на дороге трактор Интернационал». Он глубоко увяз в грязи, и несколько парней натужно пытались его оттуда вызволить. Они испробовали все способы: подкладывали под передние колеса доски, подсовывали под трактор бревно, а под бревно – подпорку, чтобы получился рычаг. Парни налегали на него со всей силой, но трактор не двигался с места. Со всех сторон сыпались советы и объяснения, почему трактор упрямится. Кто-то сказал, что трактор увяз в глине, и его уже не вытащить, пока дорога не высохнет. Наши подошли поближе, чтобы понять, что делать. Профессор Девидсон посоветовал подсунуть бревно под оба задних колеса и попробовать толкнуть трактор назад. И хотя выполнить этот совет было непросто, к нему прислушались, и тракторист включил заднюю скорость. Трактор двинулся с места, слегка приподнялся и снова увяз. Операция по спасению трактора продолжилась.

Мы же продолжили свой путь. Бе…нов, который все это время оставался сидеть в телеге, не преминул крикнуть трактористу свой совет: оставить трактор в покое и не мучиться.

– Да провались он сквозь землю!

Как только мы двинулись с места, Браун вытащил свой киноаппарат и наставил на нас. Бе…нов тут же вынул трубку и, не раскурив ее, сунул в рот: пусть в Америке посмотрят, что Бе…нов не абы кто, а человек с трубкой.

Когда Браун закончил съемку, Бе…нов вынул пустую трубку изо рта, положил ее в карман и вновь принялся чистить брюки.

После этих эпизодов неприятное впечатление, которое сложилось у меня об этом человеке, лишь усилилось. Поэтому я был не сильно удивлен состоянием того участка дороги, строительством которого руководил этот «инженер». В то же время мы заметили, что другие участки дороги находятся в хорошем состоянии.

Ехали мы часа два. Отмахиваясь от комаров, которые чувствовались здесь все сильнее, мы осматривали окрестности, деревья, зеленые дали.

Наш извозчик завел со мной разговор:

– Из Америки, стало быть, приехали, посмотреть на наше житье-бытье?

– Да.

– Тьфу… А знают хоть в Америке, как тут нами крутят?

– Кто?

– Как кто? ОЗЕТ. Вот взять, к примеру, вас. Вы утром чай пили?

– Пил.

– Ну вот, а я – нет.

– Почему же вы не пили чай?

– Почему? А вот почему. Кипяток нам должны давать бесплатно? Должны. А не дают. Почему, думаете, не дают? Потому что открыли столовую, а там для переселенцев обед стоит 75 копеек, а стакан чаю – пять копеек. Кипяток не дают – я должен купить чай. Вот так нами крутят. Ну где это слыхано – 75 копеек за обед!

Балагула говорит медленно, не торопясь, хитровато улыбаясь. Рассказывает он такую историю:

Сами они уманские. Одиннадцать евреев. Все балагулы. Организовались они в артель и приехали сюда, в Биро-Биджан. Получили первые кредиты, купили лошадей и занялись своим ремеслом. Это хорошо. Работа есть и рубль заработать можно. Что ж тогда? А вот что. Чего стоит лошадь без дороги и телеги? Ничего. А ее еще кормить надо. А дома осталась семья, которой тоже денежку надо послать. Вот и получается: если бы дали еще кредит, можно было бы и телегу купить, и заработать и на семью, и лошади на корм. Но кредит не дают. Понаобещали кредитов столько-то и столько-то, а не дают. И разве это дорога? Совесть есть? Чем это все кончится? Лошади корма не хватает.  Одна из артельских лошадок отправилась пастись одна, да заблудилась и попала под поезд. Было у них одиннадцать лошадей, стало десять. Ущерб. А все потому, что ОЗЕТ им глаза замылил и не дает теперь кредиты. Он заканчивает тем, что мы можем это рассказать в Америке, пусть они там тоже знают, как ОЗЕТ ведет себя с переселенцами.

Позже я поинтересовался и выяснил, что обед – суп с мясом и хлеб – стоит в столовой 35 копеек. 75 копеек – стоимость комплексного обеда с дополнительной порцией мяса. Что касается кредитов, то, как мне объяснили, они выдаются на определенные цели. Эта уманская артель получила все кредиты, вплоть до кредитов на строительство. ОЗЕТ готов и дальше кредитовать артель, но при условии, что они начнут строиться. Но артельцы строиться не хотят. Не решили еще, очевидно, остаются они здесь или нет. Обрабатывать землю у них тоже нет желания. Хозяйство заводить тоже не хотят, и семьи привозить – тоже. При таких обстоятельствах ОЗЕТ им больше не будет выдавать кредиты, которые ничем не гарантируются.

Этим же вечером у нас снова появилась возможность встретиться с недовольными. Когда мы вернулись в вагон, в дверь кто-то постучал. Что такое? «Делегация к американской комиссии». Когда «они» вошли. Выяснилось, что «делегация» состоит из одного щуплого паренька с интеллигентным лицом. Он пришел пожаловаться.

Он уже был в Хабаровске и продал свое пальто. Сейчас он снова вынужден ехать в Хабаровск, чтобы продать свои часы. Так он собирает деньги на обратную дорогу домой, потому что жить здесь дорого. Первые три дня его кормили бесплатно, а теперь предлагают за все заплатить. Какие же у него жалобы? Что же он хочет? Он хочет уехать домой – не могли бы мы ему помочь. Его обманули. Сам он из Судиловки, какой-то нацмен из Шепетовки сказал, что в Биробиджане можно поступить на курсы слесарей, трактористов, можно получить квалификацию. Он взял литеру, и нацмен дал ему денег на дорогу. А теперь, когда он здесь, выясняется, что курсов слесарей нет, а есть только курсы трактористов. А на эти курсы он не хочет, потому что у него слабое зрение, его потому и от армии освободили.

– А что если курсы слесарей начнутся позже, а ты пока поступи на другие, хоть на строительные, или иди сразу работай.

Работать я и дома мог бы, – отвечает. А сюда он приехал только чтобы получить квалификацию, а если нет, то ждать он не хочет.

Мы не можем понять парня. Уж если он приехал в Биро-Биджан, то почему бы ему не поработать, пока не обустроится?

Оказывается, мы совсем его не поняли. У него никогда не было желания переезжать в Биробиджан. Он приехал, чтобы получить квалификацию и уехать туда, куда ему захочется.

И сколько мы ни пытались понять, как это возможно, что человек едет за десять тысяч верст аж из Судиловки, только чтобы получить квалификацию, он упорно твердил свое. Он никогда об этом и не помышлял, он даже не знал, что можно поселиться в Биро-Биджане.

***

У меня остается впечатление, что Тихонькая подобна ситу, через которое отсеивается переселенческий материал. Здесь встретились новоселы, полные надежд, с теми, кто остался по ту сторону сита, недовольные и неподходящие.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *