דער ערשטער

דער ערשטער

בוזי אָלעווסקי

בוזי אָלעווסקי (1908 — 1941) איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל טשערניאַכאָוו אין אוקראַיִנע. ער האָט פֿאַרענדיקט דעם מאָסקווער מלוכישן פּעדאַגאָגישן  אינסטיטוט. אין די דרײַסיקער יאָרן האָט געלעבט אין ביראָבידזשאַן און געאַרבעט אין דער צײַטונג ״ביראָבידזשאַנער שטערן״, איז געווען אַ פֿאַראַנטוואָרטלעכער סעקרעטאַר פֿונעם אַלמאַנאַך ״פֿאָרפּאָסט״. פֿון 1939 יאָר אָן האָט בוזי געדינט אין דער רויטער אַרמיי. איז אומגעקומען אין אָנהייב פֿון דער מלחמה.

בוזי אָלעווסקי האָט אָנגעהויבן צו פּובליקירן זײַנע ווערק אין 1925 יאָר. אין 1930 האָט ער ארויסגעגעבן זײַן ערשטן פּאָעטישן זאַמלבוך ״אין וווּקס״. אין 1933 האָט מען אַרויסגעגעבן זײַן בוך ״אַלץ העכער און העכער״ (וועגן אַוויאַציע) און פּאָעמע ״שאַכטע״, אין 1935 – אַ זאַמלבוך דערציילונגען ״קינדער פֿון מײַן עלטער״. בײַם אָלעווסקיס לעבן זײַנען דערשינען די ביכער ״ביראָבידזשאַנער לידער״ (1938), ״אויף ביראָבידזשאַנער ערד״ (1940), ״מעשֹהלעך״, ״אָנהייב לעבן״ (1939) און אַנד. אין 1947 איז אַרויס פֿון דרוק זײַן בוך ״אָשערל און זײַנע פֿרײַנד״.

בוזי אָלעווסקי האָט איבערגעזעצט אויף ייִדיש די דערציילונג פֿון לעוו קאַסיל ״קאָנדויִט און שוואַמבראַניע״ (אויף ייִדיש – ״שוואַמבראַניע״, 1934) און וויסנשאַפֿטלעך־פּאָפּולערן בוך פֿון סערגיי דמיטריִעוו ״קיין סיביר נאָך אַ מאַמאָנט״ (1935).

די געשיכטע איז געווען אַזוי:

נאָך פֿאַר אַבֿרהם־הערשס אָנקומען איז מען געקומען פֿון דאָרפֿראַט צו דאָלאָכאָוון, צום סאַמע בכּבֿודיקן  בעל־הבית אין דאָרף. מ׳איז אים געקומען בעטן, ער זאָל פֿאַרדינגען אַ שטוב פֿאַר די איבערוואַנדערער:

–     די ייִדן פֿרירן, בירגער דאָלאָכאָוו… אין בײַדלעך וווינען זיי… און פֿרעסט זײַנען גרויסע…

דאָלאָכאָוו האָט זיך אַ הייב געטאָן בײַ די דאָזיקע ווערטער, אַ קלאַפּ געטאָן אַן אָפּצאַם אין אַן אָפּצאַם – די מיליטערישע געוווינהייטן פֿון לאַנגיאָריקער יעסאַול־דינסט זײַנען מיט אַ מאָל אַרויסגעקראָכן  פֿון אַלע באַהעלטענישן. ער האָט זיך  אָבער באַטראַכט, זיך צוגעזאָגט, קוים־קוים אַ שמייכל געטאָן און שטיל, הכנעהדיק, אָבער מיט ווירדע געזאָגט:

–     מאַכט איז מאַכט!

שוין עטלעכע יאָר, אַז ער האַלט אין איין פּֿאָכען צו זיך מיטן פֿינגער:

–     דאָלאָכאָוו, זײַ אַ מענטש! זײַ אַ מענטש! אַ מענטש זײַ, דאָלאָכאָוו, אַניט וועט מען דיך באַגראָבן!

ס׳גייען שווערע, ביז גאָר ביטערע צײַטן  פֿאַר דאָלאָכאָוון.

שוין עטלעכע וואָכן, אַז דאָס קאַזאַקישע דאָרף איז אויפֿגערודערט.  מע סכאָדעוועט. פֿון טאָג צו טאָג וואַרט מען, מע זאָל ארויסשיקן די בעל־גופֿים.

דאָלאָכאָוו האָט ניט איין מאָל שוין פּאַמעלעך, אָפּוועגנדיק יעדעס וואָרט (און דאָלאָכאָוון גלייבן די בעל־גופֿים), גערעדט אין דאָרף וועגן דעם, אַז ניט איבערן גאַנצן לאַנד (מע לײַגט! מע לײַגט! מע לײַגט! – האָט ער אַ זעץ געטאָן אין טיש, אַז דער לאָמפּ איז אונטערגעשפּרונגען) – ס׳איז נאָר אויפֿן אַמור! צוליב די ייִדן, וואָס פֿאָרן אַהערצו, וועט מען צונעמען דאָס האָב־און־גוטס…

און אָט באַלד דאַרף אָנקומען דער ייִד.

ער הערט שוין, ווי ס׳רודערט זיך פֿון יענער זײַט פֿאַרשניייִקטע פֿענצטער אין גאַס. מ׳האָט קיין מאָל דאָ אין דאָרף קיין יידן ניט געזען – און קינד־און־קייט איז אים אַרויס אָנקוקן.

דאָלאָכאָוו האָט אָנגעטאָן דעם בעקעש, נאָר גלײַך אים אויסגעטאָן און אַ וואָרף געטאָן אין אַ ווינקל:

–     הײַנטיקע יאָרן – ווי אַ האָלאָדראַנעץ! ניט דעם בעקעש – די סוויטקע גיב! – האָט ער זיך געשריִען אויפֿן ווײַב, אַ טראַסקע געטאָן מיט דער טיר און אַרויס אויפֿן גאַנעקל.

דער טאָג איז געווען אַ זוניקער, אַ וווּנדערלעכער.

דאָס גרינע בײַכיקע קלויסטערל אינמיטן דאָרף, אַ שיינס, אָבער אַ פֿאַרלאָזנס, בלישטשעט מיטן איינציקן ציילעם צווישן די פֿאַרשניייִקטע אָנגעפֿרוירענע ביימער. בלוילעך הייבן זיך די רויכן פֿון די קוימענס – ציִען זיך רויִקע, לופֿטיקע צום ווײַסן ווינטערדיקן הימל.

פֿון אַראָפּ גאַס – פֿריִער אַ קליינינקער, נאָך דעם אַלץ גרעסער, דײַטלעכער, דערנעענטערט זיך דער שליטן מיט קווייטלדיקע בעבעכעס – קישנס, זעק, שטוב־זאַכן.

דאָלאָכאָוו גיט זיך אַ גלעט די באָרד. פֿול מיט צוגעגרייטער גוטסקייט לאָזט ער זיך אַנטקעגן אַבֿרהם־הערשן.

אַבֿרהם־הערש רוקט זיך אַרויס, הייבט זיך אויף איבערן שליטן.

דעם זומער און דעם האַרבסט האָט ער, ווי אַלע איבערוואַנדערער, אָפּגעלעבט אין בײַדלעך. געפֿורמאַנעוועט – געפֿירט געהילץ און שטיינער פֿאַר אַמורזעט.  און אַיצטער, ביז וואַנען ס׳וועלן פֿאַרטיק ווערן די נײַע הײַזער, איז ער געקומען מיט זײַן פּעסיען זיך דינגען אַ דירה אויף ווינטער.

–     גוואַלד, פּעסיע, זע נאָר, ס׳איז דאָך גאָר ניט אַמורזעט?! סאַראַ קראַך ס׳איז דאָ!

מיט פֿאַרשניייִקטע ביימער אין די הויפֿן, פֿאַרפֿונדעוועטע, פֿעסטע, זיצן די הײַזער אינעם שניי. די הײַזער זײַנען פֿונדאַמענטאַלע, יעדע שטיב איז צונויפֿגעלייגט פֿון געזונטע צעדער־ אָדער רויטבוים־קלעצער. די דעכער פֿינקלען אַנטקעגן דער זון מיט צינקעוון גאָפֿרירטן בלעך, און נאָר  די אָרעמערע זײַנען קלענער, געדעקט מיט ברעטער.

די ניט געווײַסטע הײַזער זײַנען שוין גרוי, פֿאַרטונקלט פֿון דער צײַט. דערפֿאַר זײַנען די פֿענצטער גרויסע, די ראַמען געצאַצקעטע. פֿריילעכע גאַנעקלעך און וווּ־ניט־וווּ באַלקאָנטשיקלעך בײַ די בוידעם־פֿענצטערלעך קוקן אַראָפּ אויף אַבֿרהם־הערשן.

ווען אַבֿרהם־הערש זאָל ניט וויסן, וואָלט ער זיך אַפֿילו ניט פֿאָרגעשטעלט, אַז ער איז ״אַזש לעם קיטײַ״.

די גאַס איז אַ ברייטע.  אַ בלויער לויטערער רויך קרײַזלט זיך פֿון אַלע הײַזער. סע שמעקט מיט וואַרעמקייט, אײַנגעזעסנקייט און היימישקייט.

אַפֿילו די גוט־באַקאַנטע ברינעמער־זשוראַוועליעס סטאַרטשען אַרויס פֿון הינטער די פּאַרקאַנעס, – און הינט, די זעלבע הינט, וואָס אויף דער גאַנצער וועלט, באַגלייטן אים מיט אַ היימישער בילערײַ.

אַבֿרהם־הערש זשמורעט זיך פֿון פֿאַרגעניגן. די פֿרייד פּאַטערט אים נאָר דער פֿורמאַן:

–     די קוואַרטירע, – פֿאָכעט ער מיט דער בײַטש אין דער לופֿטן, – איז אַ גוטע קוואַרטירע, נאָר דאָלאָכאָוו, דער בעל־הבית דײַנער, איז אַ סטיערווע!..

און, פֿײַפֿנדיק מיט דער בײַטש, הוקענדיק איבער דער גאַנצער גאַס, ווי געקומען אויף אַ חתונה, האָט דער פֿורמאַן, קונציק פֿאַרײַסנדיק די מאָרדעס פֿון די פֿערד, אָפּגעשטעלט דעם שליטן לעם דאָלאָכאָווס גאַנעקל.

אַרום שליטן איז געוואָרן אַן אָנגעלאָף.

צוערשט האָט זיך, פֿאַרשטייט זיך, באַוויזן דאָס דאָרפֿישע קליינוואַרג. אין לאַנגע פּידזשאַקעס, לײַביקעס, די אַרבלען שלעפּן זיך נאָך. זיי סאָפּען, שמאָרען מיט די נעזלעך, שטופּן זיך, ווילן זיך דורכשפּאַרן נעענטער צו אַבֿרהם־הערשן.

–     קוד־אַ־אַ, זאָל אײַך אַ וואָלף אויפֿעסן – מע קאָן נאָר פֿון זיי ניט פּאָטער ווערן.

די טאַטעס ווילן אַליין זען, ווילן זיך אַליין דורכשפּאַרן צום ייִדן.

פּעלצן, וואָליקעס, אונטעס, גרויסע ציגן־היטלען און נײַגעריקע קאַזאַקישע פּנימער – די זעלבע רוסישע פּנימער, ווי אומעטום, – נאָר שוין מיט עפּעס מאָנגאָלישעס אין די געזיכטער, נעמען ארומרינגלען, פֿאַרפֿולן דעם גאַנצן פּלאַץ אַרום אַבֿרהם־הערשן.

דערפֿאַר שטופּן זיך ניט זייערע ווײַבער. די ווײַבער שטייען פֿון דער ווײַטנס, אָפּגעזונדערט. זיי דרייען זיך, קוקן צו, ווי אַבֿרהם־הערש און פּעסיע קריכן אַראָפּ פֿון שליטן, זייערע פּנימער ווערן גיך אויסגעצויגן, ווערן מאָדנע אַנטוישט, ווי עמעצער וואָלט זיי זייער אָפּגענאַרט: ״אַ ייִד – און עפּעס גאָרניט״.

–     גראַזשדאַניע, נו, אַ מענטש, ווי אַלע מענטשן, שטופּט זיך ניט… – ווערט וואַסילי מיטאַמאָל בייז, כאָטש אין דער אמתן איז ער צופֿרידן, וואָס אַלע זײַנען זיך צונויפֿגעלאָפֿן.

–     לאָזט! – גייט ארום וואַסילי אין זײַן ארומגעריסענעם פּעלץ. זײַן ווײַס ציגן־היטל איז העכער פֿון אַלע היטלען. אַ הויכער, די בײַטש פֿאַרשטעקט אין דער כאָליעווע, בייגט ער זיך, רײַבט זיך אַ האַנט אין אַ האַנט און דערציילט שטיל־שטיל, קאָסענדיק זיך אויף אַבֿרהם־הערשן, ווי ער האָט מיטן ייִדן געפֿורמאַנעוועט בײַ פֿירן געהילץ, אַז דער ייִד הייסט הערשקאָ, אַז גיך וועלן אָנקומען נאָך ייִדן, אַז ס׳איז נאָר אַ שאָד, וואָס ער האָט ניט קיין שטוב און דאַרף אים פֿאַרפֿירן צו דאָלאָכאָוון.

–     אַ ייִד? און עפּעס זייער פֿון די אונדזעריקע! – שטייט צו אַ פּויער.

פֿון שליטן קריכט אַראָפּ אַ געוויינלעכער מיטלוווּקסיקער עלטערער מענטש, זײַן געל פֿאַרשמאָלצעוועט פּעלצל איז בעל־עגליש אונטערגעגאַרטלט. דער זומערדיקער קאַשקעט איז אָנגערוקט איבער די אויערן.

אַבֿרהם־הערש איז אָנגעטאָן ניט איבעריקס וואַרעם.

ער טאָפּטשעט אונטער מיט די אויסגעדאַרטע שטיוול, פֿאָכעט, פּאַטשט מיט די הענט:

–     אוך, אַ קעלט, – קוויקט זיך אַבֿרהם־הערש, רײַסט זיך די שטיקלעך אײַז פֿון דער באָרד, דערפֿילט זיך גלײַך היימיש צווישן דעם עולם.

–     זדראַסטוווּיטיע, – נעמט ער אַראָפּ דאָס היטל, גיט זיך אַ בייג און שטעלט זיך פֿאָר פֿאַר די אײַנוווינער.

–     היי, – צעגייט זיך, בעלי־הבתּים! – שפּאַרט זיך דאָלאָכאָוו צווישן די פּויערים. – צו מיר! צו מיר געקומען! לאָזט זיך אַ מענטשן אָפּרוען!

דאָלאָכאָוו ווייסט שוין פֿון ייִדן. דאָלאָכאָוו איז געווען אויף דער מלחמה – געווען אין רוסלאַנד, אין אוקראַיִנע.

—      זדראַסטוווּי, יעוורייטשיק, – גיט ער אים גוטברודעריש אַ קלאַפּ אין פּלייצע, – אַ שכן מײַנער, האַ? ביטע. די שטוב מײַנע וואַרט.

אַ ברייטפּלייציקער, אַ פֿולער, מיט צוגעגרייטער גאַסטפֿרײַנדלעכקייט, שטייט ער אַנטקעגן אַבֿרהם־הערשן ארויסגערוקט אַ פֿוס, ווי אויף אַ פּאַראַד, מעסטנדיק אים פֿון אויבן אַראָפּ:

–     עך־עך־עך! אויף דער עלטער און אין אַזאַ ווײַטעניש?! מע פֿאָרט און מע פֿאָרט – ניטאָ דאָרטן קיין ערד פֿאַר אײַך? – און אַליין  עפּעס פֿאַרלאָרן פֿון דער פֿראַגע, נעמט ער אַבֿרהם־הערשן אונטער דער האַנט, הייבט אָן שמייכלען, פֿירט אים אַרויס פֿון צווישן עולם.

און שוין בייז – דעם קאָפּ אויפֿגעהויבן, מיט אַ זײַטיקן קוק – אַ גיכן, אַ פֿאַרניכטנדן, וואָס אַרבעט זיך אויס בײַ מענטשן, וואָס האָבן לאַנגע יאָרן אומגעשטערט געהערשט, אַ געשריי געטאָן צום פֿורמאַן:

–     אַנטקעגן! פֿיר אין מײַן צווייטן הויז!

–     אָן גוואַלד, בירגער דאָלאָכאָוו! אָן גוואַלד! גענוג! – האָט וואַסילי פֿאַרקערעוועט דעם שליטן, מער אַפֿילו קיין קוק ניט געטאָן אויף אים.

די פּויערים האָבן זיך גלײַך גענומען צעגיין.

אַבֿרהם־הערשן האָט אָבער דאָלאָכאָוו פֿאַרהאַלטן:

–     ניין־ניין! מײַן גאַסט!.. צו מיר פֿריִער! אַזוי.

און, עפֿענענדיק פֿאַר אים די טיר, איידל, מיט אָפּשײַ דורכגעלאָזן אים אַפֿריִער. ער האָט דורכגעפֿירט אַבֿרהם־הערשן צוערשט דורכן גרויסן פֿירהויז, וואָס איז באַהאַנגען מיט קרענצלעך ציבעלעס, קאַבאַקלעך, זעק תּבֿואַה – אים אַרײַנגעפֿירט נאָך דעם אין דער גרויסער גוט־אָנגעהייצטער קיך, אַראָפּגעוואָרפֿן פֿון זיך דעם פּעלץ און בייז, באַפֿוילעריש אַ קוק געטאָן אויפֿן ברייטן געהאָרכזאַמען ווײַב, וואָס איז פֿון ערגעץ אַרויסגעגאַנגען:

–     אַ גאַסט, דאַכט זיך, שטיי ניט!

דאָס ווײַב האָט שטיל, ווי אַ שאָטן, דורכגעשלײַכט פֿאַרבײַ זיי, זיך אַ בייג געטאָן צום דיל, אויפֿגעעפֿנט דאָס דיל־טירל און פֿאַרשוווּנדן אין קעלער.

ערשט איצטער איז ער אַרײַן מיט אַבֿרהם־הערשן אין זאַל. אַבֿרהם־הערש האָט אַראָפּגעכאַפּט דאָס היטל. פֿול מיט שמייכל און פֿאַרלאָרנקייט, האָט ער זיך צוגעזעצט אויפֿן ברעג בענקל, טאַקע נאָר אויפֿן ברעג, אַזוי – אויף שיִער ניט אַראָפּפֿאַלן.

די היימלעכקייט האָט איצטער פּשוט געפּלעפֿט  אַבֿרהם־הערשן:

שוין זייער אַ לאַנגע צײַט, אַז אַבֿרהם־הערש האָט ניט געלעבט אין קיין שטוב. ער האָט גאַנצע טעג געפֿירט געהילץ, געגראָבן קאַנאַלן אין טײַגע. ער האָט וועגן גאָרניט געוווּסט, קוים וואָס געהערט וועגן די היגע בעלי־גופֿים, וועגן וועלכע וואַסילי האָט אים דערציילט.

זײַנע שטיוול זײַנען נאָך אָנגעפּאַפּט מיט בלאָטע. ער איז  נאָך  פֿול און פֿול מיט טײַגע.

ער זיצט, מורא האָבנדיק זיך אַ ריר טאָן, טאָמער וועט ער עפּעס אויסשמירן:

–     או־וואַ־אַ! פֿײַן!..

די דרײַ קעגנאיבערדיקע ווענט איבער אַבֿרהם־הערשן גלאַנצן מיט ווײַסע און באַגילדעטע איקאָנעס.  די איקאָנעס זײַנען אַרומגענומען מיט אויסגענייטע האַנטעכער. סע  ברענען עטלעכע לאַמפּאַדעס. זיי פֿילן אָן די לופֿט מיט געברענטן אייל און טוכלעקייט.

דאָלאָכאָווס ווײַב, די אויגן אַראָפּגעלאָזן, קוים־קוים טרעטנדיק איבערן דיל, איז אַרײַנגעגאַנגען, אַוועקגעשטעלט אויפֿן טיש אַ געגלייזטן קרוג מעדאַוווּכע – געלע, קאַלעמוטנע, אַרײַנגעטראָגן אַ גרויסע שיסל אָנגעבראָקטע זויערע אוגערקעס, צוויי טעלער ווײַסע ציטעריקע זויערמילך און אַ לאַכן ברויט:

–     עסט געזונט! – און איינצײַטיק פֿאַרגנבֿעט אַ קוק געטאָן אויף אַבֿרהם־הערשן, אויף ״זייער רויבער״, ווי ס׳האָט איר געזאָגט דער בעל־הבית דער מאַן, און שטילערהייט, צומאַכנדיק נאָך זיך די טיר, ארויסגעגאַנגען.

דאָלאָכאָוו האָט אָפּגעוואַרט אַ ביסל, נאָך דעם זיך צוגעזעצט אַנטקעגן אַבֿרהם־הערשן. ער איז איצטער, דאָלאָכאָוו, געזעסן היימיש – אין אַ לאַנג רויט סאַטינען העמד און אויפֿן העמד – אַ זשילעט.

 ער רוקט זיך צו נעענטער. פּונקט ווי  אַבֿרהם־הערש, איז שוין דאָלאָכאָוו ניט יונג – שוין אַ מענטש אין די פֿופֿציקער און אפֿשר מערער.

נאָר דאָלאָכאָווס לאַנגע צעקעמטע באָרד הייבט ערשט אָן גרוי ווערן. קיין קנייטשעלע איז נאָך ניטאָ אויף זײַן פּאָנעם, אויפֿן שטערן. אַרום די אויגן, וווּ די באָרד איז אַ ביסל שיטערער, איז נאָך די הויט אַפֿילו ייִנגלש־רויטלעך, ווי בײַ די אַפּאָסטאָלן אויף די איקאָנעס. און זײַנע אויגן – בלויע, מענטשלעכע, קוקן אויפֿן אײַנגעקנייטשטן, אַ ביסל צעטומלטן געזיכט פֿון אַבֿרהם־הערשן.

ער רעדט צו אים שטיל, מידלעך. ער רעדט צו אים, ווי ס׳ריידן צווישן זיך עלטערע מענטשן, וועגן דעם, אַז ס׳איז שלעכט, שווער אויף דער וועלט, ״ביטערע צײַטן״ – און אין אַנטקעגנאיבערדיקן שפּיגל זעען זיי זיך ביידע – דאָלאָכאָווס אָנגעבויגענע ברייטע פּלייצע און דאָס ווײַסע פּאַטקעלע פֿון זײַן זשילעט, און אַבֿרהם־הערשס אויסגעמאָגערט פֿאַרוואַקסן געזיכט, וואָס שאָקלט אים צו גוטמוטיק־מיטפֿילנדיק:

–     שווער… זייער שווער.

און דאָלאָכאָוו רעדט צו אים וועגן זײַן דירה, אז קיין סך דירה־געלט וועט ער בײַ אים ניט נעמען; ער רעדט וועגן זײַן סטאַדע, זײַן ערד, וואָס מע וויל בײַ אים צונעמען און וואָס אַבֿרהם־הערש, ווי אַ לײַטישער מענטש, וועט עס געוויס ניט טאָן…

אַבֿרהם־הערש האָט זייער ליב, אַז מע רעדט צו אים שטיל, גוט. נאָר אַבֿרהם־הערש פֿאַרשטייט אים ניט.

זײַן פּנים ווערט פֿול מיט שמייכל־קנייטשן, די אויגן ווערן בײַ אים אַזש אײַנגעזשמורעט:

–     וואָס איז שײַכות! וואָס הייסט חלילה  צענעמען בײַ אַ מענטשן?..

–     כ׳האָב אָבער געוווּסט! געוווּסט! איז טרינק, מענטש איינער, צו געזונט און אויף לאַנגע יאָר! – האָט זיך דאָלאָכאָוו אויפֿגעהויבן און אָנגעגאָסן די גלעזער.

אַבֿרהם־הערש טשאָקעט זיך מיט אים.

די מעדאַוווּכע איז זיס און טערפּקע. אַבֿרהם־הערש ״ה־אַ־אַקעט״ פֿון פֿאַרגעניגן, ער פֿאַרכראָמטשעט מיט געזײַערטע אוגערקעס. דער ראָסל פֿון די אוגערקעס רינט אים איבער דער באָרד. די פֿיס ווערן שווער, אין האַרצן – וואַרעמער, אין קאָפּ – פֿריילעכער.

אין פֿירהויז האָט אים דאָלאָכאָווס ווײַב אָנגעגעבן טאָרבעלעך גרויפּן, מעל, ציבעלעס:

–     נאַט, דער בעל־הבית האָט געהייסן…

–     וואָס הייסט, חלילה… עפּעס אַ הונגעריקער, וואָס?.. – ס׳איז אים עפּעס זייער ניט געפֿעלן.

נאָר די ערד איז אַ הוידלקע, אַבֿרהם־הערש באָמקעט זיך אונטער דער נאָז, ער גייט פֿאַרלירן אַלע מאָל אַ טאָרבע און הייבט זי צוריק אויף…

אַנטקעגן פֿאָרט אים אָן וואַסילי. דער נידעריקער שליטן איז שוין ליידיק – ער האָט שוין אַראָפּגעוואָרפֿן די זאַכן.

פֿאַרוויקלט די לייצעס בײַם עלנבויגן,  אײַנגענורעט אַ האַנט אין אַ האַנט, צוגעקוועטשט די בײַטש אונטער דער פּאַכווע, גייט ער נאָך פּאַמעלעכן נאָך די פֿערד.

–     וואַסילי…

נאָר וואַסילי, אײַנגעהאָרבעט, גלעטנדיק מיט דער לינקער האַנט די געלע אָנגעפֿרוירענע באָרד, די אויגן אײַנגעזשמורעט, קוקנדיק אויף אים:

–     פֿע־ע, הערשקאָ, לאַשטשעסט זיך, לעקסט אים, הערשקאָ , – און גיט אַ שפּײַ, גיט אַ טרײַב די פֿערד, לאָזט אים איבער איינעם אַליין…

***

–    אַז באַרעכן זיך, אַ וועלט רעדט. מע האַלט אין איין ריידן, – האָט זיך אַבֿרהם־הערש אויסגערעדט דאָס האַרץ פֿאַר פּעסיען, – אפֿשר זײַנען טאַקע מענטשן גערעכט, און פֿאַר וואָס, אַ שטייגער, קלעפּט ער זיך טאַקע צו מיר?.. דאָס גליק, וואָס כ׳האָב אָנגעטאָן דאָלאָכאָוון?..

אַבֿרהם־הערש האַלט מען אין איין פֿירהאַלטן. וואַסילי, אַלע דאָרף־אײַנוווינער – אַלע האַלטן אין איין שטעכן די אויגן:

–     ניט שיין, אַבֿרהם…

–     און די גוואַלדן, וואָס מע מאַכט… און ווי מע פֿײַערט עס אַלע…

נאָר עפּעס קאָן מען דאָך קיין מענטשן גלאַט אין דער וועלט ארײַן ניט דורכטרײַבן?!

פּעסיע איז מיט אים מסכּים. זי שאָקלט צו מיטן קאָפּ. כאָטש בײַ פּעסיען, זי זאָל אויסלייגן אויף גוטס – דאָס ניט.

זיי זיצן זיך ביידע בײַ דער  אָנגעגליטער הרובע. אין דרויסן איז הײַנט אַן איבערקערעניש. קיין אַמורזעט געהילץ וועט ער שוין הײַנט ניט פֿירן. אַבֿרהם־הערש האָט נאָר פֿאַרשאָטן האָבער די פֿערד. און איינס פּאַטויפּעט זיך אים גאָר ניט אין קאָפּ: אַזאַ דאָרף און אַזוינע הײַזער און ס׳זאָל ניט זײַן קיין שטאַל פֿאַר די פֿערד.

דערפֿאַר איז אין שטוב גוט, שוין געמאַכט אָרדענונג.

און כאָטש דער געבוי פֿון זייער הויז איז אן  אַנדערער, איידער זייער שטעטלדיקע שטוב, כאָטש זיי זײַנען אַ צען טויזנט קילאָמעטער פֿון זייער אַמאָליקער היים, און כאָטש ס׳איז דאָ אַן אַנדער קלימאַט, אַן אַנדער וועלט, נאָר דאָך האָט שוין די אַלטע פּעסיע אויפֿגעשטעלט צוריק די שטעטלדיקע שטוב מיט איר מעבלירונג, מיט די צוויי גרויסע אַלטמאָדישע בעטן מיט גאַלקעס, וואָס זיי האָבן קוים אַהערצו פֿאַרפֿירט.

צווישן ביידע פֿענצטער, פּונקט ווי אַמאָל, האָט פּעסיע צוריק אַוועקגעשטעלט דאָס שוואַרצע בופֿעטל און צוגעדעקט עס מיט אַ וולוטשקענעם טישטעך, וואָס זי האָט אויסגעשטריקט נאָך מיידלווײַז. אויפֿן טישטעך האָט זי אַוועקגעשטעלט איר צירונג: אַ צעשפּאָלטענעם שפּיגל, אין וועלכן ס׳איז אײַנגעפֿאַסט אַ זייגער, וואָס גייט ניט, און פֿון ביידע זײַטן שפּיגל – אַ פּאָר מעשענע לײַכטער.

אַלץ איז אויפֿן אָרט.

אַפֿילו די אַלטע גוטע פֿאָטאָגראַפֿיעס האָט זי אויפֿגעהאַנגען. אַבֿרהם־הערש איז נאָך אויף זיי יונג. ער שטייט אויף די פֿאָטאָגראַפֿיעס אַ גלײַכער, אַן אָנגעשטרענגטער, די הענט אויסגעצויגן. אַבֿרהם־הערש איז נאָך דעמלט געווען אַ שמײַסער בײַ בעלי־עגלות. געווען אַ יונג אַ גוואַר. לעם אים זיצט פּעסיע. זי זיצט מיט אַ קײַלעכיק אָנגעבלאָזן פּנים. זי זיצט ווי אויף טשוועקעס: די אויגן אויסגעטאַלופּעט, די הענט מיט די צעשפּרייטע פֿינגער ליגן אויף אירע קניִעס…

זײַן אַלטע פּעסיע האָט זייער ליב בילדער.

אין איינעם מיט די פֿאָטאָגראַפֿיעס האָט זי אויך אויפֿגעהאַנגען אַ גרויסן פּלאַקאַט וועגן דער באַלויף־קאַמפּאַניע. אויפֿן פּלאַקאַט איז אָנגעמאָלט אַ גוטע פֿעטע סעמענטאַלקע. די בהמה איז אין גאַנצן אַ גרינע, און אַרום איר זײַנען אָנגעדרוקט זייער אַ סך עצות, ווי זיך באַגיין מיט קעלביקע בהמות.

אין שטוב איז פֿינצטערלעך.

די אָנגעפֿרוירענע, פֿאַרשניייִקטע שויבן ציטערן אַלעמאָל אויף אין די ראַמען. פּעסיע צאַפּלט אַלע מאָל אויף:

–     הערסט, אַבֿרהם־הערש, צי דו הערסט ניט?

אין דרויסן איז אַ שטורעם.

אין דרויסן איז, ווי ס׳טרעפֿט זיך בײַם אַמור – אָט זײַנען די טעג לויטערע, רויִקע, און אין מיטן דערינען ווערט אַ ווינט, אַ וויוגע.

פֿונעם באַרג־רוקן כינגאַן, פֿונעם אַמור – אָן אויפֿהער, אַ טעג דרײַ דורכאַנאַנד, ניט פֿאַרהאַלטן פֿון גאָרנישט, יאָגט, דרייט, טישט אויס דער ווינט דעם הימל מיט דער ערד, קײַקלט איבער בערג מיט קעלט.

די הינט פֿאַרשלאָגן זיך דעמלט אין די קוריניעס, דרייען זיך צונויף, ווי די דריידעלעך, אין שניי. די פֿערד, וואָס שטייען דאָ סײַ זומער סײַ ווינטער אונטערן הוילן הימל, דרייען זיך אויס מיט די הינטנס צום ווינט, טוליען זיך איינס צום אַנדערן, אַראָפּלאָזנדיק די מאָרדעס צו דער ערד.

אין פֿירהויז האָבן זיך מיט אַ מאָל דערהערט טריט. עמעצער האָט מיט אַ טראַסק דאָרטן אָפּגעקלאַפּט דעם שניי פֿון די וואָליקעס.

–     וואַרט, באַלד גיי איך ארויס, – האָט זיך דערהערט, ווי דאָלאָכאָוו שרײַט צו עמעצן. און גיך, אַ פֿאַרפּאָראָשעטער מיט שניי, קרעכצנדיק, ווי ער זאָל זיך מיט עפּעס קוויקן, איז דאָלאָכאָוו אַרײַן צו אַבֿרהם־הערשן.

–     או־ו־וך, אַ דרויסן! – האָט ער אַ שמיץ געטאָן דאָס היטל צו דער הרובע.

–     ביטע, זיצט, – שמייכלט פּעסיע, כאָטש שמייכלען ווילט זיך ניט, נאָר פֿאָרט – גאַסטפֿרײַנדלעכקייט.

–     אַ דאַנק… נאָר אויף אַ רעגעלע… יום־טובֿ… ווײַנאַכט… ווי איר זעט, איז שוין טויזנט נײַן הונדערט מיט דרײַסיק יאָר, אַז יהודה האָט אומגעבראַכט קריסטוסן… ביטערע צײַטעלעך, האַ, אַבֿרהמטשיק! זייער ביטערע!..

–             זייער ביטערע, אוי שווערע, – האָט אים אַבֿרהם־הערשן פֿון איידלקייט וועגן אונטערגעהאַלטן.

(סוף קומט.)

 

געמעלן: וולאַדיסלאַוו צאַפּ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

16 − 12 =