אַ באַגעגעניש

אַ באַגעגעניש

Auroraprize.com

אַלי וויזעל

…און אַ מעשֹה וועל איך דיר דערציילן, ברודער. אַ פּשוטע מעשֹה פֿון אַ באַגעגעניש. איך האָב זיך באַגעגנט מיט אַן איינפֿאַכן חבֿר וואָס מען רופֿט אויך בײַ אונדז: אַ גוטן־ברודער. דער דאָזיקער חבֿר האָט אין זיך גאָרנישט מערקווירדיקס. ער לעבט ווי די גאַנצע וועלט. ער פֿירט פֿירט זיך ווי די גאַנצע וועלט. צען מאָל, צוואַנציק מאָל קענסטו פֿאַרבײַגיין אין גאַס נעבן אים און דאָך אים נישט באַמערקן. אַזוי איז ער שוין. ער זעט זיך נישט אַרויס פֿון דער וועלט. די וועלט איז צו הויך און ער – צו נידעריק…

און אָט מיט דעם חבֿר האָב איך זיך באַגעגנט הײַנט אין דער רוישיקער בן־יהודה־גאַס. מעגלעך, אַז טאָמער וואָלט בײַ אים אַלעס געווען אין אָרדענונג – טאָמער וואָלט ער געווען אַזוי ווי אַלע אַנדערע טעג – וואָלט איך אויך דעמאָלט פֿאַרבײַגעגאַנגען נישט האָבנדיק אים באַמערקט. אָבער עפּעס איז בײַ אים נישט געווען אין אָרדענונג. און גלײַך ווי איך האָב אים דערזען האָט מיך זײַן פּנים אַ שלאָג געטאָן אין האַרצן. עפּעס איז מיט אים זיכער געשען…

איך שלאָג זיך דורך אַ וועג צווישן די פֿאַרבײַגייער און לויף צו אים צו:

  • אַבֿיגדור, – רוף איך צו אים, – אַבֿיגדור, וואָס איז מיט דיר? וואָס איז געשען?

ער ענטפֿערט נישט. ער קוקט מיך אָן, ווי ער וואָלט זײַן ווײַט, זייער ווײַט פֿון דעם דאָזיקן אָרט, פֿון מיר… אינ זײַנע אויגן אַזוי פֿיל ווייטאָג, אַזוי פֿיל ווייטאָג…

  • גאָרנישט, – זאָגט ער יעדעס וואָרט גאַנץ פּאַמעלעך אַרויס. – גאָרנישט איז געשען…

און נאָך אַ ווײַלע:

  • זאָג, עס דערקענט זיך אויף מיר עפּעס?
  • אַבֿיגדור, – כאַפּ איך אים אָן בײַ דער האַנד. – דו דערשרעקסט מיך! וואָס איז געשען מיט דיר? וואָס?

און ווידער זע איך אין זײַנע אויגן אַזוי פֿיל צער, אַזוי פֿיל צער… און איך דערמאָן זיך פּלוצלינג, אַז אפֿשר… זאָל זײַן וואָס וועט זײַן, איך מוז פֿרעגן!

  • זאָג, אַבֿיגדור, איז עפּעס אַן עומגליק געשען? חלילה, עמעצער פֿון דער משפּחה?

ער שמייכלט. אַ טרויעריקער שמייכל אַרום זײַנע ליפּן.

  • יאָ, עמעצער איז געשטאָרבן. נאָר קיינער נישט פֿון דער פֿאַמיליע. איך! איך בין געשטאָרבן…

קאָן זײַן, אַז אַ דין געלעכטערל שוועבט איצט אַרום דײַן מויל אַרום. ״ער איז משוגע״, זאָגסטו דיר אפֿשר. אַ משוגענער. ס׳קאָן זײַן. אָבער גלייב מיר, מיך האָבן זײַנע לעצטע ווערטער נישט געמאַכט לאַכנדיק.

אַ קיל ווינטל האָט געבלאָזן און אונדזערע האָר צאַרט געגלעט. די ביימער האָבן זיך צוגעשאָקלט גלײַך ווי זיי וואָלטן מיטלייד געהאַט און דערמוטיקט מײַן חבֿר, ער זאָל ווײַטער דערציילן.

מיר זײַנען אַראָפּ אין אַ זײַטיקער גאַס, און ווען אַלץ אַרום איז געוואָרן רויִק, דעמאָלט האָט ער אָנגעפֿאַנגען צו דערציילן. ער דערציילט. קורצע, געהאַקטע פֿראַזן. האַרטע ווערטער שנײַדנדיקע…

  • דו ווייסט דאָך גענוי, אַזוי גוט ווי איך, – הייבט ער אָן זײַן דערציילונג. – מיר זענען ביידע געווען אין לאַגער. ביידע געליטן. פֿאַר דרײַ יאָר זענען מיר געקומען קיין ארץ. כ׳האָב חתונה געהאַט. באַלד האָט מײַן פֿרוי אַ קינד געבוירן. דו קאָנסט דאָך עס. אַ גאָלדן קינד, מאַירל. כ׳האָב געלעבט ווי יעדער איינער. פּאָליטיק האָב איך פֿײַנט. האָב איך ממילאַ קיין סך שֹונאַים אויך נישט געהאַט. כ׳האָב געלעבט צוזאַמען און פֿאַר מײַן ווײַב און קינד.

כ׳האָב ליב דאָס לאַנד. כ׳האָב ליב ארץ־ישֹראל. גלייב מיר, כ׳האָב עס אַזוי ליב, ווי סײַ וועלכער פּאַרטיי־פֿירער. כ׳האָב ליבזײַנע אײַנוווינער, די ייִדן, מער ווי וועלכער עס איז פּאַרטיי־פֿירער. ווײַל ער האָט נאָר ליב די פֿון זײַן פּאַרטיי – איך האָב ליב אַלע, אַלע ייִדן. אָבער דאָס איז נישט אינטערעסאַנט… איך וועל צוגיין צום ענין.

פֿאַר צוויי חדשים האָט מען מיך מאָביליזירט אין דער הגנה. איך בין געגאַנגען און קיין וואָרט געזאָגט. איבערגעלאָזט פֿרוי אונ קינד און אַוועק. מען דאַרף דאָס לאַנד פֿאַרטיידיקן. איך בין געגאַנגען דאָס לאַנד און דאָס פֿאָלק פֿאַרטיידיקן. אַ סאָלדאַט בין איך געוואָרן.פֿאָריקע וואָך – ס׳איז געווען אין סאַמע וואָפֿן־שטיל־שטאַנד – פֿירט מען אונדז אַרויס צום ברעג פֿון תּל־אָבֿיבֿ אין לויפֿשריט. באַוואָפֿנט.

קיין צײַט צו פֿרעגן און צו שטוינען איז נישטאָ.  אוין זענען מיר בײַם ברעג. דאָרט איז שוין אַ שיסערײַ. דער באַפֿעל קומט גלײַך: ״פֿײַער!״ שיסן. וווּ שיסן? צו וועמען שיסן? איך זוך מיט די אויגן צו אַנטדעקן דעם שֹונאַ.  ״פֿײַער״ קומט נאָך אַ מאָל דער באַפֿעל. דאָס מאָל שיס איך קודם אין דער לופֿט און דערנאָך – אויף אַ שיף. אַ ייִדישע שיף. אַ ייִדישע פֿאָן. מ׳הייסט שיסן. קיין צײַט צו קלערן לאָזט מען נישט. ״פֿײַער!״ – און איך שפּײַ פֿײַער.

איך פֿאַרזיי טויט. פֿון אַלע זײַטן אַ שיסערײַ. די גאַנצע וועלט, האָט זיך געדוכט, איז נישט געוועזן מער ווי אַ ווילד־שיסערײַ.

וואָלט איך געזען כאָטש עמעצן, איינעם אַליין, וואָס שיסט נישט, וואָס זאָגט זיך אָפּ צו שיסן אויף ייִדן – וואָלט איך תּיכּף אויך דאָס זעלבע געטאָן. אָבער קיינער האָט נישט געוואָלט װײַזן דעם בײַשפּיל. קיינער האָט נישט געוואָלט אָנהייבן.  יעדער האָט געוואָלט נאָכטון. נאָכטון!..

און איך האָב געשאָסן. געשפּיגן פֿײַער…

און אָט זע איך פֿון דער ווײַטנס, ווי איינער שווימט אין ים. עס איז זיכער איינער פֿון דער שיף. כ׳זע גענוי זײַן קאָפּ, וואָס באַווײַזט זיך ווײַלערווײַז אַרויס פֿונעם וואַסער. מײַנע קוילן פֿליִען אין דער הויך און קאָנען אים נישט טרעפֿן; דאָס באַרויִקט מיך און איך שיס ווײַטער.

דערצווישן איז דער ״שווימער״ אָנגעקומען צום ברעג. ער איז געווען פֿאַרוווּנדעט. ער איז אַרויסגעקומען פֿונעם וואַסער פּונקט ווען איך האָב אים באַמערקט. אָבער – דעמאָלט איז שוין צו שפּעט געווען!

מײַנע אַ קויל האָט אים געטראָפֿן. עטלעכע מעטער פֿון מיר איז ער געפֿאַלן. איך געדענק נאָך גענוי ווי ער האָט אויסגעזען. אַ שיין ברוין ייִנגל. צוואַנציק יאָר האָט ער געדאַרפֿט אַלט זײַן. און איך זע אים פֿאַלן אויף די קני. אַ ווײַלע בלײַבט ער אָן באַוועגונג. ער קוקט מיך אָן. אין זײַנע אויגן זע איך נאָר – טרערן… טרערן… אויף זײַן פּנים אַ פֿאַרוווּנדערונג און אַ טיפֿער צער אויסגעגאָסן. און איך קוק אַרײַן אין זײַנע הימל בלויע אויגן… אַ, ס׳איז שרעקלעך! לעבעדיקע אויגן פֿון אַ טויטן! איך האָב נישט געקאָנט אָפּרײַסן די אויגן פֿון אים.

ער איז דערנאָך גענצלער אַנידערגעפֿאַלן. אָבער זײַנע אויגן, די לעבעדיקסטע אויגן וואָס כ׳האָב נאָר אַ מאָל געזען, האָבן נאָך אַלץ אויף מיר געקוקט. און זיי קוקן נאָך אויף מיר איצט. זײַט דעמאָלס…

אויף דער מינוט בין איך געווען ווי פֿאַרטומלט. עס איז מיר גאָרנישט אַרײַן אין אינ קאָפּ. כ׳האָב גאָרנישט פֿאַרשטאַנען און נישט געקענט פֿאַרשטיין; און דער טאָג איז דורך אַזוי, ווי אין אַ שווערן חלום. בײַ נאַכט האָב איך אָבער נישט געקענט שלאָפֿן; קיין אויג האָב איך נישט געקענט צומאַכן. זיך געוואַלגערט אויף מײַן בעטל און ווי מיט ברענענדיקע אײַזנס האָט מיך דאָס האַרץ געברענט. פֿון דער פֿינצטערניש האָבן אויף מיר אויגן געקוקט… אויגן, לעבעדיקע אויגן פֿון אַ טויטן, שיינע, הימל בלויע אויגן.

און וויי, שרעקלעך וויי האָט מיר געטאָן. ווייטאָג, וואָס איז זײַט דעמאָלס נישט אַוועק, נאָר איז געוואָרן וואָס אַ מאָל שטאַרקער. יעדן טאָג ווערט ער גרעסער. באַלד ווערט ער גרעסער פֿון מיר אַליין. דעם אַנדערן טאָג האָב איך פּלוצעם, פּלוצעם פֿײַנט באַקומען מײַנע אייגענע הענט. איך האָב געוווּסט זייער סוד.  מיט בלוט זענען זיי פֿאַרשמירט. פֿאַרשמירט אויף אייביק, אויף אייביק.

וואַרט! ס׳איז נישט אַלעס. ס׳איז נאָר דער אָנהייב. אַן אָנהייב אָן אַ סוף.ווײַל אַ סוף קאָן נישט געבן פֿאַר אַזאַ מין אָנהייב. יאָ, אַפשר…

דעם צווייטן טאָג בין איך אַהיים געקומען צו מיר אַהיים. ווייסט דאָך, איך וווין אינ תּל־אָבֿיבֿ. מאירל איז מיר אַקעגן געלאָפֿן מיט אַ פֿרייד: ״ס׳איז גוט, טאַטעשי, וואָס ביסט געקומען…״

און איך וויל אים נעמען, מײַן איינציקן טרייסט, מײַן גרעסטן אוצר, אויף די הענט. מאירל האָט אַמליבסטן צו זײַן אויף מײַנע הענט, און איך זאָל אים די צעשויבערטע האָר פֿאַרריכטן. איך וויל דאָס טון, אים צו ליב טון, איך גיי עס שוין טון, ווען – איך דערמאָן זיך אין די אויגן, אינ די אויגן… און די הענט זענען מיר הענגען געבליבן. און די ליפּן – געשלאָסן. איך האָב געפֿילט, אַז דאָס האַרץ גייט מיר פּלאַצן…

״טאַטעשי, וואָס האָסטו?״ – פֿרעגט ער מיך מיט אַ באַהאַלטענעם ציטער אין זײַן דינטשיק קולכל.

וואָס כ׳האָב? גאָרנישט. כ׳האָב מער גאָרנישט. כ׳האָב צוויי איבעריקע הענט, וואָס האָבן אַ יונג לעבן פֿאַרשניטן. צוליב וועלכער סיבה? כ׳ווייס נישט. איך בין נישט קיין פּאָליטיקער. איך ווייס נאָר אַזוי פֿיל, אַז אַ באַפֿעל איז געקומען. איין איינציק וואָרט: ״פֿײַער!״. יאָ, פֿײַער. און מײַן רויִקייט, און מײַן לעבן, איז אין דעם פֿײַער, אין דעם וואָרט פֿאַרברענט געוואָרן…

״טאַטעשי, קום, די מאַמע איז אינעווייניק…״ – ציט מיך מײַן מאַירל בײַם אַרבל, אַרויס פֿון די חלומות. טרערן זענען אין זײַנע אויגן. מײַן מאַירל. געווען אַ מאָל מײַן. איצט מער נישט. אַזאַ גאָלדן קינד קאָן נישט האָבן מער אַזאַ פֿאָטער ווי איך בין. איך קאָן מער נישט אָנרירן זײַן ריין פּנימל מיט מײַנע פֿאַרשמירטע הענט…

״ניין. איך האָב נישט קיין צײַט, מאירל״, – זאָג איך און קוק אַוועק אין דער ווײַטעניש. ״איך אַײַל זיך…״

יאָ, איך האָב זיך געאײַלט אַוועקצוגיין, נישט צוריקצוקומען מער. ווײַל איך בין מער אַהיים נישט געגאַנגען…

ווי אַ שאָטן בין איך געגאַנגען בײַ דער זײַט פֿון אַבֿיגדורן. ער איז פּלוצלינג שטיל געבליבן. זײַנע ווערטער האָבן זיך פֿאַרלוירן אין דער טונקעלער נאַכט, מיר רעדן נישט מער. איך האָב נישט געוווּסט וואָס צו זאָגן. וואָס קען מען זאָגן? איך בין געווען צו איבערפֿולט. איבערפֿולט פֿון זײַן רייד.

נאָך אַ פּאָר ווערטער האָט ער צוגעגעבן, ווי אַ שטריך איבערן לאַנגן חשבון־הנפֿש:

  • זעסטו, פֿאַר יעדן איז דער מלאַך־המוות, טויזנטער אויגן. פֿאַר מיר איז ער נאָר – צוויי! צוויי אויגן, וואָס איך האָב מיט מײַנע אייגענע הענט פֿאַרלאָשן…

און ער איז אַוועק ווי אַ שאָטן, ווי אַ שאָטן וואָס קען קיין אָרט נישט געפֿינען, ווי אַ שאָטן וואָס קען אין קיין ליכטיקייט נישט זײַן. ווי אַ שאָטן… ווי אַ שאָטן…

איך בין אַהיים געקומען. און מיט אַן איבערפֿולט, שווער געמיט, האָב איך געפּרוּווט דיר צו שילדערן אַ צעריסן, פֿאַרבלוטיקט האַרץ, וואָס איז – צוליב אַן אוממענטשלעכן ״באַפֿעל״ – דערטרונקען געוואָרן אין זײַן אייגן בלוט…

די דערציילונג, וויזעלס ערשטע פּובליקירטע דערציילונג אויף ייִדיש, איז געדרוקט געוואָרן אונטער פּסעוודאָנים ״בן־שלמה״ אינעם זאורנאַל ״ציון אין קאַמף״, פּאַרזי, 6/8/1948, נומ׳ 36, ז׳ 6.

איבערגעדרוקט פֿונעם זשורנאַל ״אויפֿן שוועל״, נומ׳ 374-375, ווינטער-פֿרילינג 2017, זז׳ 57 – 59.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

шесть − 6 =