די קעשענעווער לוויה

די קעשענעווער לוויה

jennyferd.livejournal.com

דוד קנוט

(1900, אָרגייעוו, בעסאַראַביע – 1955, תּל־אָבֿיבֿ)

כ’געדענק דעם סומנעם קעשענעווער אָוונט:

פֿאַרבײַגעגאַנגען זײַנען מיר דאַן אינזאָווס בערגל,

וווּ פּושקין האָט געוווינט אַמאָל. אַ נישטיק בערגל,

וווּ ס’האָט געוווינט דער קליינער קוטשעריאַווער

באַאַמטער, דער באַרימטער דבֿר־אחר

מיט נעגערישע ברענענדיקע אויגן

אויף לעבעדיק, נאָר גאָר ניט שיין געזיכט.

אויף שטויביק־כמאַרנער, טויטער אַזיִאַטסקע,

לענגויס די ווענט פֿונעם געבורטס־פּריִוט,

האָט מען געטראָגן אויף אַ מיטה דאָרט אַ ניפֿטר.

אונטער אַ גאָר ניט פֿרישן טרויער־טלית

האָט מעט געזען די ביינערדיקע ליניעס

פֿון דעם באַהריזשעטן דורך לעבן מענטשן.

ער איז געווען אַרומגעהריזשעט ביז קיין ביסן

איז ניט געבליבן פֿאַר די דאַרע ווערעם

פֿון נעבעכדיקן ייִדישן בית־עלמין.

הינטער די זקנים מיט דער ניפֿטר־מיטה

געגאַן אַ קופּקע איז פֿון מאַנע־כ»צעס ייִדן,

גרין־געלע און גרויס־אויגיקע.

פֿון זייערע פֿאַרשימלטע כאַלאַטן

האָט זיך געשפּרייט אַ ריח פֿון דער קדושה

און פֿונעם גורל און פֿון דלות און פֿון שווייס,

פֿון הערינג און פֿון מאָלן און פֿון ציבל,

פֿון ספֿרים, וויקלעך נאַסע און פֿון שול.

דער גרויסער טרויער האָט געפֿרייט די הערצער –

געגאַנגען זײַנען זיי מיט טריטלעך שטילע,

גלײַך ווי געגאַנגען זײַנען זיי שוין יאָרן,

גלײַך ווי קיין אָנהייב ניט געווען בײַ דער לוויה

און אויך קיין סוף וועט קיינמאָל שוין ניט זײַן…

אַ גאַנג פֿון קעשענעווער שטרענגע זיקני־ציון.

נאָך זיי – הינטער דער שווארצער טרויער־לאַסט

געגאַנגען איז אַ פֿרוי, אין שטויביק בין־השמשות

איז ניט צו זען פֿאַר אונדז געווען איר פּנים.

נאָר פּרעכטיק איז געווען דאָס הויכע קול!

אונטער דעם קלאַפּ פֿון טריט, אונטער דעם שוואַכן שאָרך

פֿון בלעטער אָפּגעפֿאַלענע, פֿון מיסט, אונטער דעם הוסט דעם שטילן

האָט זיך געשטראָמט אַ ליד אַ ניט געהערטס.

מיט טרערן פֿון אַ פֿרידנקייט אַ זיסער,

איבערגעגעבנקייט דעם אייביקן גאָטס ווילן,

אַנציקונג פֿון הכנעה און פֿון פּחד.

ווי פּרעכטיק איז געווען דאָס הויכע קול!

ניט וועגן יענעם דאַרן ייִדן, וואָס איז זיך אויף דער מיטה

אונטערגעשפּרונגען, וועגן מיר געזונגען

האָט עס, וועגן אונדז אַלע, וועגן הבֿל, וועגן שטויב,

וועגן דער זיקנה, וועגן טרויער, וועגן פּחד,

וועגן רחמנות, וועגן ריינעם אומפֿאַרשטאַנד

אין אייגעלעך פֿון שטאַרבנדיקע קינדער…

די ייִדענע געגאַנגען איז גאַנץ פֿעסט

און יעדעס מאָל, ווען ס’האָט אַ שטיין אַ האַרטער

אונטערגעוואָרפֿן האַסטיק אויף דער מיטה

דעם טויטן, פֿלעגט זי גלײַך מיט אַ געשריי

זיך וואַרפֿן צו דעם ניפֿטר ,און דאָס קול

פֿלעגט זיך פֿאַרפֿעסטיקן און קלינגען ווי מעטאַל

און פֿריילעך־פֿײַערלעך באַשולדיקן דעם האַר.

די פֿרוי פֿלעגט דראָען, קלאָגנדיק, מיט פֿויסטן

דעם, ווער עס איז געשוווּמען אינעם הימל

דעם גרינלעכן איבער דעם מת און ביימער,

איבערן דאַך פֿונעם געבורטס־פּריִוט,

איבער דער ערד דער סענקעוואַטע־האַרטער.

און פּלוצעם פֿלעגט די פֿרוי זיך ווידער שרעקן,

זיך שלאָגן אין דער ברוסט על־חטא און שטוינען,

און לויבן גאָט צעצויגן און דערשראָקן,

ער האָט געגעבן און ער האָט גענומען.

זי האָט געשריגן און געבעטן מוחל זײַן,

זי האָט געשריגן וועגן גלויבן און הכנעה

און זיך דערבײַ געטוליעט יאַקאָס צו דער ערד

אונטער דער משׂא פֿונעם שטרענגן קוק

פֿון יענע אויגן, וועלכע קוקן פֿונעם הימל.

————

וואָס איז געווען? אַן אָוונט, שטילקייט, שטערן

און פּלויט און שטויב… און מײַנע לידער אין ״קוריער״,

די תּמימותדיקע גימנאַזיסטקע אָליע.

די ביז גאָר פּראָסטע ייִדישע לוויה

און אויך די פֿרוי פֿון ספֿר בראשית.

נאָר קיינמאָל וועל איך ניט פֿאַרקערפּערן אין ווערטער,

יענץ, וואָס געשוועבט האָט איבער אַזיִאַטסקע,

איבער לאַמטערנס פֿון די ראַנד־קוואַרטאַלן,

איבער די הויפֿן מיט פֿאַרטײַעטן געלעכטער,

איבער אַ ווײַטער עמעצנס גיטאַרע

איבער געבילן פֿון רישקאַנער הינט.

… אַ לופֿט אַ ייִדיש־רוסישע אַ מאָדנע

אשרי דער, וואָס געאָטעמט האָט מיט איר.

__________________

ייִדיש – וועלוול טשערנין

וועלוול טשערנין – אַ דיכטער, אן איבערזעצער, אַ ליטעראַטור־פֿאָרשער און אַן עטנאָגראַף. געבוירן געוואָרן אין מאָסקווע אין 1958. זיך געלערנט אינעם מאָסקווער מלוכה־אוניווערסיטעט און אינעם מאָסקווער ליטעראַטור־אינסטיטוט. דעביוטירט מיט לידער אין 1983 אויף די שפּאַלטן פֿונעם זשורנאַל ״סאָוועטיש היימלאַנד״. עולה געווען קיין ישֹראל אין 1990. אין 1997 איז אין תּל־אָבֿיבֿ דערשינען זײַן ערשט בוך לידער ״בין־השמשות״. אין 1999 – באַקומען אַ דאָקטאָראַט אויפֿן געביט פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור פֿונעם בר־אילן אוניווערסיטעט. אַרבעט אינעם אריאלער אוניווערסיטעט אין שומרון. וווינט אין כפֿר־אַלדד, גוש־עציון.

Кишиневские похороны

Довид Кнут

(1900, Оргеев, Бессарабия – 1955, Тель-Авив)

 

Я помню тусклый кишиневский вечер:

Мы огибали Инзовскую горку,

Где жил когда-то Пушкин. Жалкий холм,

Где жил курчавый низенький чиновник –

Прославленный кутила и повеса –

С горячими арапскими глазами

На некрасивом и живом лице.

За пыльной, хмурой, мертвой Азиатской,

Вдоль жестких стен Родильного Приюта,

Несли на палках мертвого еврея.

Под траурным несвежим покрывалом

Костлявые виднелись очертанья

Обглоданного жизнью человека.

Обглоданного, видимо, настолько,

Что после нечем было поживиться

Худым червям еврейского кладбища.

За стариками, несшими носилки,

Шла кучка мане-кацовских евреев,

Зеленовато-желтых и глазастых.

От их заплесневелых лапсердаков

Шел сложный запах святости и рока,

Еврейский запах – нищеты и пота,

Селедки, моли, жареного лука,

Священных книг, пеленок, синагоги.

Большая скорбь им веселила сердце –

И шли они неслышною походкой,

Покорной, легкой, мерной и неспешной,

Как будто шли они за трупом годы,

Как будто нет их шествию начала,

Как будто нет ему конца… Походкой

Сионских – кишиневских – мудрецов.

Пред ними – за печальным черным грузом

Шла женщина, и в пыльном полумраке

Не видно было нам ее лицо.

Но как прекрасен был высокий голос!

Под стук шагов, под слабое шуршанье

Опавших листьев, мусора, под кашель

Лилась еще неслыханная песнь.

В ней были слезы сладкого смиренья,

И преданность предвечной воле Божьей,

В ней был восторг покорности и страха…

О, как прекрасен был высокий голос!

Не о худом еврее, на носилках

Подпрыгивавшем, пел он – обо мне,

О нас, о всех, о суете, о прахе,

О старости, о горести, о страхе,

О жалости, тщете, недоуменье,

О глазках умирающих детей…

Еврейка шла почти не спотыкаясь,

И каждый раз, когда жестокий камень

Подбрасывал на палках труп, она

Бросалась с криком на него – и голос

Вдруг ширился, крепчал, звучал металлом,

Торжественно гудел угрозой Богу,

И веселел от яростных проклятий.

И женщина грозила кулаками

Тому, Кто плыл в зеленоватом небе,

Над пыльными деревьями, над трупом,

Над крышею Родильного Приюта,

Над жесткою, корявою землей.

Но вот – пугалась женщина себя,

И била в грудь себя, и леденела,

И каялась надрывно и протяжно,

Испуганно хвалила Божью волю,

Кричала исступленно о прощенье,

О вере, о смирении, о вере,

Шарахалась и ежилась к земле

Под тяжестью невыносимых глаз

Глядевших с неба скорбно и сурово.

Что было? Вечер, тишь, забор, звезда,

Большая пыль… Мои стихи в «Курьере»,

Доверчива гимназистка Оля,

Простой обряд еврейских похорон

И женщина из Книги Бытия.

Но никогда не передам словами

Того, что реяло над Азиатской,

Над фонарями городских окраин,

Над смехом, затаенным в подворотнях,

Над удалью неведомой гитары,

Бог знает где рокочущей, над лаем

Тоскующих рышкановских собак.

…Особенный, еврейско-русский воздух…

Блажен, кто им когда-либо дышал.

1929 год

 

Источник фото: docplayer.ru
Лея и Довид Кнуты в Тель-Авиве. 1949

«Кишиневские похороны» Кнута (чаще их называют по первой строке «Я помню тусклый кишиневский вечер…»), с точки зрения выдающегося литературоведа (и поэта) Георгия Адамовича, – лучшее стихотворение в русско-еврейской литературе XX века. Без особой натяжки его можно даже назвать небольшой поэмой. Написанное в Париже стихотворение получило мировую известность: его перевели вначале на французский, а позже на другие европейские языки, оно вошло во все антологии зарубежной русской поэзии. «Далеко не старый, Кнут умер в Тель-Авиве, на земле своих предков, но он поэт русский, и о нем в России в свое время вспомнят…» – писал один из весьма заметных литераторов русского зарубежья Николай Оцуп. Не случайно Кнута оценили самые разные русские писатели – Иван Бунин, Владислав Ходасевич, Нина Берберова, Андрей Седых… А вот сбудется ли пророчество Н. Оцупа, придет ли поэт сегодня к русскому читателю, – покажет время. (Источник: lechaim.ru)

Поэт, литературный исследователь, этнограф Велвл Чернин талантливо перевел это стихотворение  на идиш, которым и открылась сегодняшняя публикация.

 

https://lechaim.ru/ARHIV/213/knut.htm

https://lechaim.ru/ARHIV/132/imena.htm

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

4 × два =