דער לאַנגער וועג אַהיים

דער לאַנגער וועג אַהיים

(סוף. אָנהייב אינ נומ. 47)

דער לאַנגער וועג אַהיים

דאָ אין דרויסן אין מיטן דעם פֿרײַען פֿעלד האָבן די סאָלדאַטן אויסגעזען אַנדערש. דער יונגער מענערישער כּוח האָט געשפּילט און געזאָטן אין זיי, און זיך געריסן אין דרויסן. דער בלישטש אין די אויגן האָט געשפּרודלט מיט חשק צום לעבן, און די שטאַרקע הענט האָבן געבענקט נאָך די צורירן צו אַ מיידלשער ברוסט… וואָס וואַרסטו, וואָס? – האָט אין מיר געשריִען יעדער נאָך נישט געבוירענער אבֿר, – קוק! זוך! געפֿין און זײַ אַ מלאך־המושיע פֿאַר דײַן טאַטן. היט אים אָפּ און ברענג אים צוריק אַהיים צו זײַן באַשערטער. צו דײַן קינטפֿטיקער מאַמע…

אַ מסוכּנער אויפֿרײַס האָט צעריסן דעם פֿרימאָרגן מיטן נעפּל אין איינעם. די געדיכטקייט פֿונעם נעפּל איז געוואָרן לויזער. פֿאָלגנדיק דעם רעטונגס־אינסטינקט, זײַנען אַלע סאָלדאַטן לענגויס דער באַן, צוגעפֿאַלן צו דער ערד, אַרומכאַפּנדיק דעם קאָפּ מיט ביידע הענט…

איך ווייס נישט, וויפֿל צײַט ס׳האָט גענומען, ביז די סאָלדאַטן, נאָך נישט אין גאַנצן פֿאַרטרויענדיק דער שטילקייט, האָבן אָנגעהויבן זיך שטעלן אויף די פֿיס. עטלעכע סאָלדאַטן זײַנען אַראָפּגעשפּרונגען פֿון דעם וואַגאָן מיט אַ רויטן קרייץ אין מיטן און זיך געלאָזט לויפֿן צו דעם אָרט, וווּ ס׳האָט זיך שוין אָנגעזען אַ ברייטער שוואַרצער גרוב אויפֿן פֿעלד. פּונקט אַזעלכע גריבער האָב איך דאָך פֿריִער געזען פֿונעם וואַגאָן־פֿענצטער… די סאַניטאַרן האָבן זיך דאָרט געפּאָרעט, זיך געגריבלט; דערנאָך האָבן צוויי פֿון זיי אויפֿגעהויבן פֿון דער ערד דאָס טראָגבעטל, געבראַכט מיט זיך, און זיך געלאָזט צוריק צום וואַגאָן מיטן רויטן קרייץ.

דער לאָקאָמאָטיוו האָט דרײַ מאָל קורץ סיגנאַליזירט. דער געפּלעפֿטער המון סאָלדאַטן האָט אויפֿגעציטערט און יעדער האָט זיך געלאָזט צו זײַן וואַגאָן. ״טוקע־טוק־טוק, טוקע־טוק־טוק…״ – די באַן האָט זיך געטראָגן ווײַטער אַנטקעגן דער מלחמה. ווי כ׳האָב פֿאַרשטאַנען, איז דער וועג צום פֿראָנט נאָך געווען אַ לאַנגער, אָבער אַז די מלחמה געפֿינט זיך אומעטום, וווּ ס׳איז נאָר דאָ אַ לעבעדיקער סאָלדאַט, האָט עדות געזאָגט דער אַנומלטיקער אויפֿרײַס פֿון אַ מינע.

״אַ געוויינטלעכע זאַך, – האָבן זיך שטיל איבערגערעדט צוויי ״זיידעס״, – דער מאָגן האָט אים געכאַפּט… קיין בעסער אָרט זיך אויסקאַקן האָט דער גרינער נישט געקאָנט געפֿינען…״

מער האָבן די סאָלדאַטן אינעם וואַגאָן וועגן דעם פֿאַל נישט דערמאָנט. צו מאָל פֿלעג איך וואַרפֿן אַ בליק אין יענער זײַט, וווּ ס׳איז נאָך נישט לאַנג צוריק געזעסן דער יונגעטשקער סאָלדאַט מיט אַ בולבעוואַטער נאָז און אַ חנעוודיק קין־גריבעלע. די געבליבענע ביקס זײַנע האָט באַלד אַוועקגעטראָגן דער סערזשאַנט. איצט איז דער ״גרינער״ שכן זײַנער געזעסן אַליין, זיך געטוליעט אין דער וואַגאָן־וואַנט, ווי געוואָלט זיך אין איר אַרײַנקוועטשן, אָבי צו זײַן וואָס ווײַטער פֿון דעם פּוסט געוואָרענעם פֿאַריתומט אָרט…

2

איך ווייס, ס׳ווען מיר ווינציק העלפֿן דאָס טראַכטן וועגן דעם; כ׳וועל עס מוזן איבערלעבן, קיין ברירה האָב איך נישט. עס ווענדט זיך נישט נאָר פֿון מיר. אַזוי פֿירט זיך שוין דורות לאַנג. פֿון דעם איינציקן שניט וועט זיך אָנהייבן מײַן אייגענע פֿאַרבינדונג מיט מײַנע אָבֿות. אַוודאי, וועט מיר וויי טאָן. כ׳וועל פֿאַרגיסן בלוט. כ׳וועל קוויטשען ווי מע וואָלט מיך, חלילה, געקוילעט… ס׳איז לעבן! איך וויל דאָך געבוירן ווערן און לעבן. זײַן אַ מענטש, מיט אַלע מענטשן גלײַך! טשיקאַווע באַקומט זיך עס: דורך מײַן קליין שמעקל וועל איך פֿאַרבינדן ווערן מיט הונדערטער דורות פֿאַר מיר, און דורך דעם זעלביקן שמעקל וועל איך ציִען די דורות־קייט ווײַטער?!

און די באַן יאָגט און יאָגט, כ׳ווייס נישט וויפֿל טעג און נעכט, כ׳קען דאָך נישט ציילן. די סאָלדאַטן שלאָפֿן, כאַפּן זיך אויף אָפּצועסן זייער קאַשע, און שלאָפֿן ווײַטער, אָנצונעמען זיך מיט כּוח צו שלאָגן דעם שׂונא. יעדן אינדערפֿרי, ווען די באַן בלײַבט שטיין, טרײַבט זיי דער סערזשאַנט אַרויס אין דרויסן, אָבער לעצטנס קלאָגן זיך די סאָלדאַטן, אַז דער פֿרימאָרגנדיקער נעפּל ווערט אַלץ מער אָנגעזעטיקט מיט סמאָלענע. איך אַליין פֿיל עס נישט, כ׳קאָן נאָר זען, אַז דער נעפּל איז געוואָרן שוואַרצער, שיִער נישט קיין רויך. אייניקע סאָלדאַטן, באַזונדערס די נאָוואָבראַנצעס, ווילן נישט אַרויסגיין פֿונעם וואַגאָן, אָבער דער סערזשאַנט טרײַבט זיי און שרײַט אויף זיי מיט בייזע קללות: ״אַנו מאַרש, גרינע זשאַבעס! פּחדנים פֿאַרלײַזיקטע! אַ קויל פֿעלט אויף אײַך!״ – ער האַלט, אַז דער פֿאַררויכערטער נעפּל גיט דעם סאָלדאַט צו קוראַזש נאָך מער פֿײַנט האָבן דעם שׂונא. צו מאָל קאָן מען הערן ווי עס דונערט. די ״זיידעס״ זאָגן, אַז ס׳איז נישט קיין דונער, נאָר ס׳איז אַ ווידער־קול פֿון האַרמאַטן־שיסערײַ… כ׳האָב באַמערקט, אַז די סאָלדאַטן זײַנען געוואָרן מער אָנגעשטרענגט, אויפֿגערייצט, כאַפּן זיך אָפֿטער אויף פֿונעם שלאָף, הערן זיך אײַן אינעם רעדער־געקלאַפּ, אינעם זשום פֿון רעגן און זיצן שוין אַזוי מיט פֿאַרמאַכטע אויגן אָדער אָן אַ שלאָף…

יאָ, איך האָב דאָ באַגעגנט אַ חבֿרל. ניין, נישט צווישן די סאָלדאַטן. ס׳איז געשען אומדערוואַרט. פֿון אַ לעכל אינעם וואַגאָן־דיל איז אין אַ טאָג אַרויסגעקראָכן אַ קליין גרוי באַשעפֿעניש: דאָס קעפּל אויסגעצויגן און פֿאַרשפּיצט, צוויי קליינע קרעלעכלעך־אויגן, די הערעלעך שטעקן פֿון ביידע זײַטן אַרויס, און נאָך דעם באַשעפֿעניש שלעפּט זיך אַ דין עקל. כ׳וואָלט עס אפֿשר נישט באַמערקט, ווען אַ סאָלדאַט, פֿון די ״זיידעס״, וואָלט אין יענער זײַט נישט אַ שלײַדער געטאָן זײַן שיסעלע.

״אַ פּאַרשיווע מײַזל!״ – האָט ער בייז אויסגעשריִען און זיך געלאָזט אויפֿצוהייבן זײַן שיסעלע.

אַזוי האָב איך זיך דערוווּסט, אַז דאָס קליינע גרויע באַשעפֿעניש מיטן עקל הייסט מײַזל. בײַ נאַכט, ווען די סאָלדאַטן זײַנען געשלאָפֿן, האָט דאָס מײַזל זיך ווידער באַוויזן, ווײַל פֿונעם שיסעלעך, וואָס מ׳האָט אין אים געוואָרפֿן, זײַנען אַרויסגעפֿאַלן עטלעכע פֿאַרטריקנטע קאַשע־גרויפּן. דאָס מײַזל האָט זיך זשעדנע אַרויפֿגעוואָרפֿן אויף די גרויפּן און גלײַך אויפֿן אָרט זיי אויפֿגעגעסן. ס׳האָט אָנגעהויבן נישטערן אַרום זיך, זוכן, אַפּנים, נאָך אַ ביסן, און אין אַ מאָמענט זיך געשטעלט אויף די הינטערשטע פֿיסלעך; דאָס נעזל האָט זיך אים נאָך מער פֿאַרשפּיצט, זיך קאָמיש געדרייט און צוגעשמעקט צו דער לופֿט.

שוין זשע, האָב איך אַ טראַכט געטאָן, האָט דאָס מײַזל דערשמעקט מיך? ווי קאָן אַזוינס זײַן, אַז כ׳בין נאָך נישט געבוירן געוואָרן. און דאָ בין איך געפֿאַלן אויפֿן געדאַנק: אפֿשר איז דאָס ״גאָרנישט״ מײַנס אײַנגעהילט געוואָרן אין אַ הײַטעלע פֿון די ריחות, מיט וועלכע די לופֿט אין וואַגאָן איז אָנגעזעטיקט – דער סאָלדאַטסקיע שווייס, גרעפּצן און פֿערץ, דער פֿאַרשמאָלצעוועטער גערוך פֿון זייערע מונדירן און גוטאַלין, מיט וועלכן זיי פּוצן זייערע טשאָבעטעס, די צוגעברענטע פּאַרע פֿון די קעסלען מיט קאַשע, און מיטן האַרבן טשאַד פֿון שׂריפֿות, וואָס האָט זיך לעצטנס אָנגעהויבן דורכשלאָגן דורך אַלע וואָגאָן־שפּאַרונעס…

ווי עס זאָל נישט זײַן, האָט דאָס קליין מײַזל מיך אויסגעניוכעט און מיך באַגריסט מיט צוויי דינינקע פּיפּסן: ״פּי־פּי…״ כּמעט יעדע נאַכט האָב איך אויף מײַן חבֿרל אַרויסגעקוקט. עס פֿלעגט פֿאָרזיכטיק אַרויסשטופּן דאָס שפּיציקע מאָרדעלע, זיך צו שמעקן און ערשט דערנאָך אַרויסקריכן און זיך צוזעצן אויף די הינטערשטע פֿיסלעך, געבנדיק מיר צו פֿאַרשטיין, אַז אָט איז עס דאָ: ״פּי־פּי…״.

כ׳האָב געטראַכט, אַז אויב עס האָט מיך געקענט דערשמעקן, קאָן דאָס מײַזל מיך אויך פֿאַרשטיין אָן דעם כ׳זאָל צו אים רעדן אויף אַ קול. האָב איך אים דערציילט ווער איך בין און וואָס איך זוך; וואָס כ׳האָב געזען און געהערט אויף די פּליטים־וועגן און דאָ אויפֿן וועג פֿון דער באַן. כ׳האָב זיך געטיילט מיטן מײַזל מיט מײַנע איבערלעבענישן און זיך פּלוצעם געכאַפּט, אַז כ׳האָב שוין מײַנע אייגענע דערמאָנונגען… מיינט עס טאַקע, אַז כ׳בין שוין מער ווי ״גאָרנישט?!״

מײַן חבֿרל האָט אַ סך געדולד צו מײַנע מעשׂיות נישט געהאַט. עס פֿלעגט מיך איבערשלאָגן מיט זײַן פּישטשען, וואָס האָט געדאַרפֿט הייסן: קריג מיר בעסער עטלעכע ברעקלעך אין מויל צו נעמען… נישט דערוואַרט זיך, האָט דאָס מײַזל אַן אַנטוישטס מיר אַ מאַך געטאָן מיטן עקל און איז פֿאַרשווינדן אין זײַן לעכל…

און דאָך האָב איך אויף קיין רגע נישט פֿאַרגעסן אין מײַן שליחות, צו געפֿינען זיך אַ טאַטע. איך האָב ווײַטער געשמוגלט איבער די וואַגאָנען הין און צריק, נישט פֿאַרלירנדיק די האָפֿענונג אים צו געפֿינען; כ׳האָב געזוכט צווישן ״זיידעס״ און צווישן די ״גרינע״ אויך… איין מאָל האָב איך באַמערקט, ווי איינער אַ סאָלדאַט שלעפּט אַרויס פֿון דער אייבערשטער קעשענע אויף זײַן מונדיר אַ קליינע פֿאָטאָגראַפֿיע. בײַם אָנהייב האָט ער די פֿאָטאָגראַפֿיע אַליין באַטראַכט. אַ פּנים, זיך עפּעס דערמאָנט, האָט אין זײַנע ביז אַהער פֿאַראומעטיקע אויגן, אויפֿגעציטערט אַ שמייכל. אַ שמייכל, האָב איך באַמערקט, איז שווער אין זיך אײַנצוהאַלטן. האָט ער לײַכט אַ טורכע געטאָן זײַן דרעמלענדיקן שכן און אים געוויזן די פֿאָטאָגראַפֿיע. יענער האָט אַ ווײַלע געהאַלטן אָנגעשטעלט זײַן פֿאַרשלאָפֿענע צורה אינעם בילד, אָבער גיך אָטחיהט געוואָרן.

איצט האָבן זיי זיך ביידע פֿרײַנדלעך איבערגעשושקעט, נישט אָפּרײַסנדיק דעם בליק פֿון דער פֿאָטאָגראַפֿיע. האָב איך שוין אויך אַ קוק געטאָן. אַזאַ געלעגנהייט האָב איך נישט געקאָנט דורכלאָזן. ס׳איז, אַ פּנים, געווען דעם סאָלדאַטס מיידל; אַ שוואַרץ־חנעוודיקע, מיט פֿולבלעכע ליפּן און גרויסע שוואַרצע אויגן. דעם רעכטן אַקסל האָט איר דורכגעשניטן אַ שוואַרצער ברייטער צאָפּ, וואָס האָט זיך פֿאַרלוירן אויסער דעם גערעם פֿונעם בילד. כ׳האָב זיך אײַנגעהערט אין זייער שושקען.

״אַ שיינע. זי איז דײַן כּלה?״

״כ׳וואָלט זייער געוואָלט, ס׳זאָל אַזוי זײַן…״

״פֿאַר וואָס זשע האָסטו איר עס נישט געזאָגט?״

״זי ווייסט אַליין, אַז כ׳האָ בזי ליב…״

״טשודאַק איינער! מיידלעך האָבן ליב מיט אויערן״.

״וואָס הייסט עס?״

״זיי דאַרפֿן הערן שיינע ווערטער, קאָמפּלימענטן, צורעדענישן און צוזאָגענישן…״

״מסתּמא ביסטו גערעכט…״

״זיכער, גערעכט!״

״כ׳האָב עס שוין געוואָלט איר זאָגן, נאָר…״

״וואָס נאָר?״

״נאָר מ׳האָט מיך גענומען אויפֿן פֿראָנט…״

דער שכן פֿונעם פֿאַרליבטן האָט ווידער זיך אײַנגעקוקט אינעם בילד און זיך אָנגערופֿן:

״זי וועט אויף דיר וואַרטן!״

״דו מיינסט?..״

״זיכער! פֿאַרגעס נישט צו פֿאַרבעטן מיך אויף אײַער חתונה!״

ס׳האָט מיך ווי אַ בליץ דורכגעשניטן: אָט, האָסטו שוין כּמעט אַ פֿאַרטיק פּאָרעלע פֿאַר דײַנע טאַטע־מאַמע! און מײַן פֿאַנטאַזיע האָט מיך אַוועקגעטראָגן אויף אירע פֿליגלען אינעם מאָרגן: דער פֿאַרליבטער בראַווער סאָלדאַט, מײַן קינפֿטיקער טאַטע, קערט זיך נאָך דער מלחמה אום אַהיים. ער לויפֿט גלײַך צו דעם שיינעם שוואַרץ־חנעוודיקן מיידל. זי האָט אויף אים געוואַרט די אַלע טעג און נעכט. זיי כאַפּן זיך אַרום. קושן זיך, און קאָנען זיך נישט אָנקושן. ער זאָגט איר די געגאַרטע ווערטער, נישט אַרויסגעזאָגט פֿאַרן געשיקט צו ווערן אויפֿן פֿראָנט. יאָ, זי וויל אים אויך. זיי ווילן ביידע איינער דעם אַנדערן… זיי וועלן ביידע גיין צו דער חופּה. דערנאָך וועט קומען די געבענטשטע נאַכט, ווען איך וועל, סוף־כּל־סוף, טרעפֿן אין מײַן מאַמעס טראַכט…

מײַן פֿאַנטאַזיע ווערט איבערגעריסן מיט אַ בייז ברומעניש פֿון דעם ״זיידע״, וואָס זיצט הינטער מײַן פֿאַרליבטן סאָלדאַט און זײַן חבֿר.

״גענוג זיך שושקען! אַנו, ווײַז מיר נאָר דאָס בילדל!״

ער בייגט זיך איבער אַריבער די קעפּ פֿון די צוויי ״גרינע״ און רײַסט די פֿאָטאָגראַפֿיע אַרויס פֿון די הענט.

״טאַקע אַ קראַסאַוויצע, – ברומט ער ווײַטער, אַז אויך אַנדערע זאָלן הערן, – דו האָסט זי שוין געטרענט? מסתּמא, נישט! – ער צעלאַכט זיך הויך, שטשירענדיק די ציין.

דער פֿאַרליבטער סאָלדאַט איז געבליבן זיצן געפּלעפֿט, אָן אַ טראָפּן בלוט אויפֿן פּנים; נאָר די ציטערנדיקע ליפּן האָבן אויסגעזאָגט, אַז ס׳איז נישט קיין טויטע מאַסקע. און פּלוצעם האָט זיך פֿון זײַן מויל אַרויסגעריסן אַ קוויטש, וואָס מ׳האָט געוויס געקאָנט הערן אינעם אַנדערן עק באַן. ער איז אַרויף מיט די פֿיס אויף דעם אָרט, וווּ ר׳איז ערשט געזעסן, און מיט אַ שפּרונג זיך אַרויפֿגעוואָרפֿן אויף דעם חוצפּהדיקן באַליידיקער.

אין עטלעכע מינוט אַרום האָט שוין געקאָכט און געברויזט אַ געשלעג. די ״גרינע״, אָננעמענדיק זיך די קריוודע פֿון זייער חבֿר, האָבן איצט אַרויסגעלאָזט די אייגענע פּאַרע אויף די ״זיידעס״ – פֿאַר זייערע עוולות און אָבידעס, אומזיסטיקע דערנידערונגען און פּעטש. דער סערזשאַנט, נעבעך, האָט אַרײַנגעכאַפּט פֿון ביידע צדדים, פּרוּוונדיק זיי פֿונאַנדערטיילן און אָפּרײַסן איינעם פֿונעם אַנדערן…

״נאַ דיר, נאַ דיר, דײַן זשידאָווקע! – האָט זיך דורך דעם גוואַלד און פּילדער דורכגעריסן די הייזעריקע שטים פֿונעם באַליידיקער. – נאַט אײַך אַלעמען אַ שטיקל פֿון איר… – און זײַנע פֿינגער האָבן אָנגעהויבן צערײַסן די פֿאָטאָגראַפֿיע אויף שטיקלעך און זיי צעוואַרפֿן איבער די קעפּ פֿון די דערצערנטע סאָלדאַטן…

שפּעטער, נאָך אַלעמען, איז דער פֿאַרליבטער סאָלדאַט געזעסן, נעבעך, אומבאַהאָלפֿן אָנשפּאַרנדיק זיך מיטן קאָפּ אין דעם שמאָלן וואַגאָן־פֿענצטער, די אויגן אויסגעלאָשן, דאָס פּנים אָנגעשוואָלן, די ליפּן צעשלאָגן. ער האָט געהאַלטן די הענט אויף די קני, אַרום דער ביקס, מיט די דלאָניעס אַרויף, די פֿינגער איבערגעפֿלאָכטן. יעדעס מאָל איז צו אים צוגעקומען אַן אַנדער סאָלדאַט און אים אַרײַנגעוואָרפֿן אין דעם ״קיישעלע״ אַ געפֿונען שטיקל פֿון דער צעריסענער פֿאָטאָגראַפֿיע…

דווקא אין די מינוטן האָב איך בײַ זיך פֿעסט באַשלאָסן, אַז אָט דער יונגער סאָלדאַט וועט ווערן מײַן טאַטע, און דאָס שיין מיידל פֿון דער פֿאָטאָגראַפֿיע – מײַן מאַמע. כ׳האָב דערפֿילט, ווי ס׳איז מיר גרינג געוואָרן אויף דעם האַרץ, וואָס איך האָב נאָך נישט געהאַט. כ׳מוז מיט דער גליקלעכער בשׂורה זיך טיילן מיט מײַן חבֿרל, מיטן מײַזל. כ׳בין צו צום לעכל און אַהין אַרײַנגעקוקט, שיקנדיק צו מײַן חבֿרל סיגנאַלן, אַז איך וואַרט אויף אים. און ווי גרויס איז געווען מײַן פֿרייד, ווען דאָס שוואַרץ־זשוואַווע נעזעלע זײַנס האָט זיך פֿונעם לעכל אַרויסגעשטופּט. כ׳בין גרייט געווען זיך צעשרײַען, ווען איך וואָלט געקענט: ״גע־פֿו־נען! גע־פֿו־נען מײַן טאַטן!״ – אָבער מײַן חבֿרל האָט אַ שמוגל געטאָן אין אַ זײַט צו אַ שטיקל ווײַס פּאַפּיר, און עס גיך־גיך אָנגעהויבן קײַען און אַראָפּשלינגען, ווי נאָר אַן אויסגעהונגערט מײַזל קאָן. ״ניין!.. ניין!… – האָבן גאָר אַנדערע ווערטער זיך געריסן פֿון מיר, – ס׳איז דאָך אַ שטיקל פֿון מײַן מאַמעס בילד!..״ – געהערט האָט  זיך אָבער בלויז: ״טוקע־טוק־טוק, טוקע־טוק־טוק…״

דער פֿראָנט האָט זיך דערנענטערט. די האַרמאַטן האָבן דורכגעלעכערט די נעכט מיט זייערע שרעקלעכע אויפֿרײַסן. די באַן פֿלעגט אויף אַ ווײַלע פֿאַרלירן איר אײַנגעשטעלטן מאָנאָטאָניקן ריטעם. זיך אַ וואַקל טאָן, צווינגענדיק אירע פּאַסאַזשירן זיך אָנכאַפּן מיט די הענט פֿאַר וואָס עס האָט זיך נאָר געלאָזט. פֿלאַמיקע שאָטנס האָבן שימערירט פֿון ביידע זײַטן, אײַליק אַרײַנקוקנדיק אין די וואַגאָן־פֿענצטער.

אין אַ נאָכמיטאָג האָט דער סערזשאַנט און נאָך אַ סאָלדאַט אַרײַנגעטראָגן אַ ניט־גרויסן הילצערנעם קאַסטן. אַוועקגעשטעלט עס אויפֿן איינציקן טישל, האָט דער סערזשאַנט אויפֿגעריסן דאָס דעקל און אַהין אַרײַנגעקוקט.

״קוילן! – האָט ער אויסגעשריגן און שוין שטילער צוגעגעבן: – שטעלט זיך אויס אין אַ ריי!״

די סאָלדאַטן האָבן געפֿאָלגט זײַן קאָמאַנדע און זיך אויסגעשטעלט איינער נאָכן אַנדערן, שוין געוווינט עס צו טאָן, ווען מע ברענגט זיי די קאַשע; איצט האָט יעדער סאָלדאַט באַקומען זײַן פּאָרציע קוילן צו דער ביקס.

״קוקט, שיסט נישט אַבי שיסן! – האָט דער סערזשאַנט צוגעלייגט צו די קוילן זײַן מינדלעכע אינסטרוקציע, – שיסט, ווי מ׳האָט אײַך געלערנט: איין קויל – איין טויטער פֿײַנט!״

איך האָב נאָכגעקוקט מײַן קינפֿטיקן טאַטן. ער האָט אויך זיך פּאַמעלעך באַוועגט אין דער ריי, אַראָפּגעלאָזט דעם קאָפּ, נאָך אַלץ נישט געקאָנט קומען צו זיך נאָך דעם, וואָס ס׳איז מיט אים אַנומלטן געשען. וואָלט איך נישט געווען אַ ״גאָרנישט״, וואָלט איך אים געטרייסט, אַזאַ פֿאָטאָגראַפֿיע איז נישט מער ווי פּאַפּיר, וואָס אַפֿילו אַ מײַזל קאָן עס אויפֿעסן; זײַן געליבטע, מײַן קינפֿטיקע מאַמע, איז דאָך געבליבן גאַנץ און וואַרט אויף אים… נישקשה, ס׳וועט נאָך קומען אַ צײַט, ווען איך, זײַן זון, וועל קיין קרום וואָרט נישט לאָזן זאָגן נישט אויף אים און נישט אויף מײַן מאַמען! אַבי ער זאָל נאָר זיך אומקערן אַהיים…

דער פֿײַף האָט זיך משונה־ווילד און גיך צעוואַקסן. דער סערזשאַנט האָט זיך געכאַפּט דער ערשטער. אויף אַ רגע אָפּגעשטעלט זײַן אַרבעט, האָט ער אויסער זיך אויסגעשריִען:  ״לייגט זיך!״

דער אויפֿרײַס האָט אונטערגעוואָרפֿן דעם וואַגאָן. כ׳האָב גאָרנישט פֿאַרשטאַנען, וואָס עס איז ערשט געשען… כ׳האָב אַראָפּגעקוקט פֿון דער הייך. עטלעכע וואַגאָנען אין דער מיט פֿונעם באַשטאַנד, האָבן זיך געוואַלגערט איבערגעקערט בײַ דער זײַט פֿונעם אײַזנבאַן־וועג. אַ מחנה שוואַרצע זשוקלעך מיט רויטע פֿלעקן, זײַנען זיך צעקראָכן, וווּ ווער ס׳האָט נאָר געקאָנט, אַבי צו זײַן וואָס ווײַטער פֿון דער צעקאַליעטשעטער באַן, וואָס איז זיי געווען אַ היים במשך פֿון לאַנגע טעג און נעכט. מסתּמא, האָבן זיי געשריִען, אָבער איך האָב עס נישט געהערט. די וואַגאָנען אַליין האָבן נישט געברענט; געברענט האָט די ערד אַרום זיי און די טויטע גופֿים…

אַזוי, נאָך נישט ווערנדיק אַפֿילו אַן עובר, בין איך געוואָרן אַ יתום. איך האָב נישט געוויינט, ווײַל אַ ״גאָרנישט״ קאָן נישט וויינען. ס׳האָט אָבער אָנגעהויבן גיסן אַ רעגן, און כ׳האָב זיך געטראַכט: זאָל דער רעגן זײַן אונדזערע טרערן… טרערן פֿון טויזנטער און טויזנטער אַזעלכע ווי איך קינדער, וועלכע וועלן צוליב מלחמות שוין קיין מאָל… קיין מאָל נישט געבוירן ווערן…

ברוקלין, ניו־יאָרק, יולי, 2018

דער לאַנגער וועג אַהיים

Перевод на русский язык читайте здесь:

http://www.newswe.com/index.php?go=Pages&in=view&id=10166

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

семнадцать − 15 =