טרוימען פֿון אַ גרין בלעטל

טרוימען פֿון אַ גרין בלעטל

אַ דאַנק שירע גאָרשמאַנס איבערזעצונג האָט זיך מיר אײַנגעגעבן צו רעקאָנסטרויִרן דעם גאַנצן ציקל נאָוועלעס, און אין פֿופֿציק יאָר אַרום נאָך דעם ווי זיי זײַנען אָנגעשריבן געוואָרן, דערזעען זיי די העלע שײַן.

אַז מע לעבט, דערלעבט מען

מיט יאָרן צוריק, אין מיט פֿון די זעכציקער יאָרן, האָב איך אָנגעשריבן אַ ציקל נאָוועלעס אונטערן קעפּל ״טרוימען פֿון אַ גרין בלעטל״. כּמעט צוואַנציק יאָר איז דאָס העפֿטל אָפּגעלעגן אין אַ שופֿלאָד און נאָר אין מיט פֿון די אַכציקער יאָרן האָט וועלוול טשערנין אָפּגעדרוקט אין ״סאָוועטיש היימלאַנד״ צוויי נאָוועלעס פֿון יענעם ציקל, – ״זשאַנע״ און ״אַ טשערעפּאַשקע אין אַ רעגן״. צום סוף אַכציקער יאָרן איז אינעם יערלעכן אַלמאַנאַך פֿון ״סאָוועטיש היימלאַנד״ – ״יאָר נאָך יאָר״ – דערשינען נאָך צוויי נאָוועלעטן פֿון יענעם ציקל, דהײַנו, – ״מאַרקעס״ און ״די ווישקע״ אין שירע גאָרשמאַנס איבערזעצונג אויף רוסיש. אין דעם זעלבן יאָר בין איך אַוועקגעפֿאָרן קיין ישֹראל און די ייִדישע אָריגינאַלן פֿון די ״מאַרקעס״ און ״די ווישקע״ זײַנען פֿאַרלוירן געגאַנגען אין דער רעדאַקציע פֿון ״סאָוועטיש היימלאַנד״. אַ דאַנק שירע גאָרשמאַנס איבערזעצונג האָט זיך מיר אײַנגעגעבן צו רעקאָנסטרויִרן דעם גאַנצן ציקל נאָוועלעס, און אין פֿופֿציק יאָר אַרום נאָך דעם ווי זיי זײַנען אָנגעשריבן געוואָרן, דערזעען זיי די העלע שײַן.

טרערן

דאָס ערשטע, וואָס איז געבליבן אין מײַן זכּרון…

דאָס קליינע שטיבעלע, וווּ מיר האָבן געוווינט, איז אַרײַנגעוואַקסן האַלב אין דער ערד, און דער פֿענצטער צום הויף איז געווען גלײַך מיט דער ערד. ווען די מאַמע איז געגאַנגען צו דער אַרבעט, האָט זי מיך איבערגעלאָזט זיצן אויפֿן פֿענצטערברעטל. שעהען לאַנג בין איך געזעסן בײַם פֿענצטער און באַטראַכט , וואָס עס טוט זיך אין הויף.

אין אנדזער הויף האָט געוווינט אַ צויג, זשאַנע. זשאַנע איז געווען אַ גרויסע געל־רויטע סוטשקע מיט ווײַסע זײַטן. איך מיט זשאַנען זײַנען געווען אין איין גרייס.

איין מאָל אין יאָר, פֿרילינגצײַט, האָט זשאַנע זיך געצײַגלט און געהאַט קליינע הינטעלעך. איך האָב מיט גרויס נחת צוגעקוקט, ווי זשאַנע טראָגט איבער די הינטעלעך פֿון איין אָרט אויפֿן אַנדערן.

ווײַזט אויס, אַז אין אונדזער שטעטל זײַנען געווען אַ סך פֿאַרוואָגלטע הינט. פֿון צײַט צו צײַט האָבן זיך באַוויזן אויף דער גאַס די הינטשלעגערס און געשאָסן די בידנע, פֿאַרוואָגלטע באַשעפֿענישן.

ווען ס׳האָט זיך געהערט אַ שיסערײַ אויף דער גאַס, האָט זשאַנע זיך געאײַלט צו די הינטעלעך און זיי איבערגעטראָגן צום פֿענצטער, וווּ איך בין געזעסן. זשאַנע האָט זיך אַוועקגעלייגט הינטערן פֿענצטער, פֿאַרשטעלט די צײַגלעך און מיך אויך פֿון אַ פֿרעמד אויג. דורך זשאַנעס לײַב האָב איך ניט געקענט זען, וואָס ס׳טוט זיך אין הויף. מיט אַן אָנגעשטרענגטער באַמיִונג בין איך אויפֿגעשטאַנען אויפֿן פֿענצטערברעטל און דערזען אַ ביקס, אָנגעצילט אין מײַנע אויגן. זשאַנע האָט זיך אײַנגעקוועטשט אין דער וואַנט, אירע זײַטן האָבן זיך שווער באַוועגט.

דער הינטשלעגער האָט מיך דערזען, איז פֿאַרשטאַרט געוואָרן און אַראָפּגעלאָזט די ביקס.

זשאַנע האָט שווער געדעכט, די צונג אירע איז אַרויסגעפֿאַלן פֿון דער שלונד…

דער הינטשלעגער האָט געוואָרפֿן שטיינער אין זשאַנע, ער האָט געפּרוּווט זי פֿאַרטרײַבן פֿונעם פֿענצטער מיט אַ שטעקן, נאָר זשאַנע האָט זיך אַפֿילו ניט גערירט. דער הינטשלעגער האָט נאָך אַ מאָל און ווידער אַ מאָל אויפֿגעהויבן די ביקס, ער האָט געצילט אין דער צויג, און יעדעס מאָל האָט ער די ביקס אַראָפּגעלאָזט.

די הינטעלעך האָבן געזויגט די מילך און געשטופּט איינס דאָס אַנדערע. דער הינטשלעגער האָט אַ שפּײַ געטאָן אין מײַן זײַט און איז אַוועקגעגאַנגען מיט קללות.

זשאַנע האָט זיך אויסגעדרייט צו מיר מיטן פּיסקל, און איך האָב דערזען אין אירע אויגן טרערן.

מאַרקעס

מזל־טובֿ! מיר האָבן זיך איבערגעקליבן אין אַ נײַער דירה. דאָס הויז, וווּ מיר האָבן איצט געוווינט, איז געווען די ערשטע צוויישטאָקיקע געבײַדע, וועלכע מען האָט אויפֿגעבויט אין אונדזער שטעטל נאָך דער מלחמה. וואָווקען האָט צוגעפֿידלט מער ווי מיר און קעצעלען, ווײַל וואָווקעס דירה איז געווען אויפֿן צווייטן שטאָק, גלײַך לעבן די שטיגן אויפֿן בוידעם.

וואָווקע איז געווען אַ גרויסער קונדסניק און אַ דרייקאָפּ, – אַ דאַנק אים האָבן מיר זיך אויסגעלערנט מאַכן ראָגאַטקעס, שיסן פֿון פֿײַלן־בויגן און קריכן אויף די ביימער.

קעצעלע זשע איז געווען אַ שטילער שטרויזאַק, וועלכער איז תּמיד געווען מסכּים מיט יעדן איינעם.

איך בין דעמאָלט געווען באַשעפֿטיקט מיטן ״לעגאָ־קאָנסטרוקטאָר״, און אונדזער שכן, דער זיידעלע בן־ציון פֿלעגט שטענדיק אַ וואָרף טאָן אין מײַן זײַט: ״נו, איר זעט, ער סטרויעט שוין אָדעס!״

די מעשֹה האָט זיך אָנגעהויבן פֿון דעם, אַז מיר אויפֿן געבורטסטאָג האָט מען געשאָנקען אַ סעריע מאַרקעס. וואָווקע האָט מיר מקנא געווען, ניט געקענט זיך געפֿינען קיין אָרט, האָט אויפֿגעהערט אַרויסגיין אין דרויסן, און אין גיכן איז אַוועקגעפֿאָרן אויף וואַקאַציע צו זײַן באָבע אין ווײַסרוסלאַנד. איך זשע בין געווען ווי פֿאַרכּישופֿט און די גאַנצע צײַט געזעסן געפֿאַנגען אינעם מאַרקעס־לאַנד. די ווײַטע לענדער מיט די וווּנדערלעכע נעמען האָבן זיך מיר געחלומט בײַ נאַכט און געצויגן צו זיך, געצויגן… מאָנטסעראַט, סען־פּיער־און־מיקעלאָן, גוואַדעלופּע – די נעמען האָבן געקלונגען ווי מוזיק. אָבער אין גיכן האָב איך באַקומען אַ נײַע מתּנה, אַ דיאַסקאָפּ. כ׳האָב פֿאַרגעסן אין די מאַרקעס און גאַנצע טעג געדרייט דאָס רעדל פֿונעם דיאַסקאָפּ און געקוקט די שיינע כינעזישע דיאַפֿילמען. די ווײַטע לענדער מיט וווּנדערלעכע נעמען זײַנען געלעגן אין אַ שופֿלאָד, ממש ווי אויף הפֿקר.

דער זומער האָט זיך פֿאַרענדיקט. וואָווקע האָט זיך אומגעקערט אַהיים און גלײַך געוויזן זײַן נײַעם אַלבאָם מיט מאַרקעס. אָ, גאָט מײַנער, שטעלט זיך נאָר פֿאָר, – אַן אמתער אַלבאָם מיט מאַרקעס! כ׳האָב ניט געקענט אײַנזויגן אין דער היים און יעדעס מאָל אויסגעפֿונען עפּעס אַ סיבה כּדי ארויפֿצולויפֿן צו וואָווקען און אַ קוק טאָן אויף זײַן נײַעם אַלבאָם מיט מאַרקעס.

איין מאָל, אין מיטן העלן טאָג, זיץ איך בײַם טיש און שוויץ איבער די שול־פֿאַרגעבונגען, און דאָ פּלוצעם לויפֿט צו מיר אַרײַן קעצעלע, שטעלט זיך אַנטקעגן מיר און צעשמייכלט זיך אַזוי כיטרע־כיטרע.

–  וואָסי? – פֿרעג איך אים, – וואָס איז די שֹימחה?

–  קוק, – זאָגט ער מיר און צענעמט די דלאָניעס.

און איך דערזע פֿינעף וווּנדער שיינע מאַרקעס, אַ סעריע רומענישע מאַרקעס מיט עקזאָטישע קעצעלעך.

–  סטײַטש, – זאָג איך קעצעלען, – ווי קומען זיי צו דיר? דאָס זײַנען דאָך וואָווקעס מאַרקעס?

–  נו, אי׳ וואָס? – ענטפֿערט מיר קעצעלע און שמייכלט ווײַטער, – צי אפֿשר ווילסטו ניט האָבן אַזעלכע. גוט, איך שענק זיי דיר, נאָר פֿאַרבאַהאַלט זיי אין אַ זיכער אָרט, אַניט… דו קענסט דאָך וואָווקען…

–  ניין, – זאָג איך קעצעלען, – ס׳איז ניט שיין, ס׳איז דאָך אַ גנבֿה.

–  הער אויף רעדן נאַרישקייטן, – ענטפֿערט מיר קעצעלע, גייט צו צום דיאַסקאָפּ, עפֿנט אויף דאָס דעקל, לייגט אַרײַן אינעווייניק די צוגעגנבֿעטע מאַרקעס און פֿאַרמאַכט דאָס דעקל.

גלײַך אין דער זעלבער מינוט עפֿנט זיך אויף די אַרײַנגאַנג־טיר און אין צימער לויפֿט אַרײַן אַ צעשויבערטער וואָווקע, בייז ווי אַ משוגענער וואָלף.

–  נו, – ווענדט ער זיך צו מיר, – דו האָסט געסטיבריעט1 מײַנע מאַרקעס?

–  וואָס פֿאַר אַ מאַרקעס? – פֿרעג איך אים, ניט טויט ניט לעבעדיק.

–  וואָס הייסט ״וואָס פֿאַר אַ מאַרקעס״? די רומענישע, מיט די קעצעלעך. אָט, באַלד קער מיר זיי אום מיט גוטן, אַניט… – סטראַשעט מיך וואָווקע און גיט אַ פֿראַגעקוק אויף קעצעלען.

קעצעלע שטייט זיך שטילערהייט און שמייכלט.

–  הערסט, – סטראַשעט מיך וואָווקע ווײַטער, – קער מיר אום מײַנע מאַרקעס, אַניט וועל איך דיך צעשמירן איבער דער וואַנט.

איך קוק אויף וואָווקען און ווייס ניט וואָס צו זאָגן און וואָס צו טאָן. און דאָ דערזע איך, אַז קעצעלע האָט אויפֿגעהערט צו שמייכלען, האָט ארײַנגעפּערעט2 די אויגן אין מײַן דיאַסקאָפּ און קוקט אין אים נאָר ווי אַ באַצויבערטער.

וואָווקע איז צוגעגאַנגען צום דיאַסקאָפּ, אויפֿגעמאַכט דאָס דעקל און אַרויסגענומען פֿון דאָרטן די פֿאַרבאַהאַלטענע מאַרקעס. איר ווייסט דאָך, יענע, רומענישע, מיט וווּנדער שיינע קעצעלעך…

–  נו, דו, פֿאַרקאַקטער גנבֿ, – זאָגט מיר וואָווקע, – וואָס וועסטו אַיצט זאָגן?

כ׳האָב ניט געוווּסט וואָס צו זאָגן.

–  גוט, – זאָגט מיר וואָווקע, – כ׳בין דאָך ניט קיין גזלן, לאָמיר אָפּמאַכן אַ געשעפֿטל. גיב מיר אָפּ אַלע דײַנע מאַרקעס, אַניט וועל איך דערציילן דײַן טאַטן און דאַן… אַז אָך און וויי דײַן דאַר תּחתל.

כ׳בין געזעסן ווי געליימט, כ׳האָב זיך געשעמט אַ קוק טאָן וואָווקען אין די אויגן, נאָר יענער איז צוגעגאַנגען צו מײַן טיש, אויפֿגעמאַכט דעם שופֿלאָד, אַרויסגענומען פֿון דאָרטן דעם קאָנווערט מיט אַלע מײַנע מאַרקעס און צוזאַמען מיט קעצעלען ארויס פֿונעם צימער.

כ׳בין געבליבן זיצן בײַם טיש, ניט טויט ניט לעבעדיק, ניט געקענט אַ ריר טאָן מיט הענט און פֿיס… דאָס האַרץ מײַנס האָט געוויינט מיט ביטערע טרערן…

פּאַמעלעך בין איך געקומען צו זיך און אַ קוק געטאָן אין פֿענצטער. דאָרט, אין דרויסן, זײַנען געזעסן אויף דער באַנק וואָווקע און קעצעלע, און געטיילט צווישן זיך מײַנע מאַרקעס.

––––––––––

1 געסטיבריעט – קינדער־זשאַרגאָן – צוגעגנבֿעט

2 אַרײַנפּערן – קינדער־זשאַרגאָן – אַרײַנשטעכן, אַרײַנזעצן

די ווישקע

נאָך דער מיאוסער מעשֹה מיט די מאַרקעס בין איך געוואָרן קראַנק. יענעמס געמיינהייט האָט מיך אויפֿגעציטערט, ניט געלאָזט שלאָפֿן, ניט געלאָזט עסן. קעצעלעס קרומער שמייכל איז ווי צוגעקלעפּט געוואָרן צו די ווענט פֿון מײַן צימער און גערודפֿט מײַן שוואַכינקע נשמה. וואָווקע און קעצעלע, אָבער, האָבן זיך אויפֿגעפֿירט אַזוי ווי קיין זאַך וואָלט ניט געשען , – וואָווקע פֿלעגט זיך אַרײַנכאַפּן צו מיר כּדי איבערשרײַבן די אַלגעברע־אויפֿגאַבעס, און קעצעלע… קעצעלע האָט ממשיך געווען צו שמייכלען.

עס האָט זיך מיר געדאַכט, אַז מײַן וווּנד וועט זיך קיין מאָל ניט פֿאַרהיילן, נאָר געשען איז טאַקע אַזוי ווי עס האָט ליב געהאַט אַ זאָג טאָן די באָבע, – די צײַט היילט, ייִנגעלע. די צײַט איז דער בעסטער רופֿא.

עס איז געקומען ווינטערצײַט. מיר האָבן זיך געגליטשט אויף די קאָניקעס און געבויט שנייפֿעסטונגען. פּאַמעלעך האָב איך אָנגעהויבן צו פֿאַרגעסן אין מײַנע אָנגעוווירענע מאַרקעס. אין גיכן איז געקומען פֿרילינג און מיט אים צוזאַמען איז געקומען אַ פּלעפֿנדיקע ידיעה – אַ מענטש, אַ פּשוטער בשֹר־ודם איז געפֿלויגן אַזש אין קאָסמאָס אַרײַן. שעהען לאַנג בין איך געשטאַנען אין פּאַרק מיטן פֿאַרריסענעם קאָפּ צום הימל, און געפּרוּווט צו געפֿינען עפּעס אַ סימן, אַז די ידיעה וועגן יורי גאַגאַרינס אַרויפֿפֿלי אין קאָסמאָס איז אַן אמתע. בײַ נאַכט האָב איך זיך געזען שטיין אין מיטן פֿעלד מיט די צעשפּרייטע הענטפֿליגל און… אַפֿילו אין חלום בין איך ניט בכּוח געווען אַרויפֿצופֿליִען העכער פֿונעם עלנטן דעמב, וועלכער איז געשטאַנען בײַם ראַנד פֿעלד.

אָנהייב זומער איז געשען עפּעס זייער וויכטיקס. קעצעלעס טאַטע, אַ גרויסער נאַטשאַלניק און אַ דרייקאָפּ, האָט געשאָנקען קעצעלען, מיר און וואָווקען אַן אַבאָנעמענט אין שווימבאַסיין און, ס׳פֿאַרשטייט זיך, אַז פֿון סאַמע אין דער פֿרי און ביזן אָוונט האָבן מיר פֿאַרבראַכט אין באַסיין. שווימען האָבן מיר זיך אויסגעלערנט זייער גיך, אָבער אַ שפּרונג טאָן פֿון דער ווישקע, אַפֿילו פֿונעם ערשטן טראַמפּלין, סך־הכּל דרײַ מעטער די הייך, אויף דעם האָט זיך קיינער פֿון אונדז ניט געקענט אַנטשליסן. אַ פּאָר מאָל איז וואָווקע ארויפֿגעגאַנגען אויף דער ווישקע, זיך געטאָפּטשעט בײַם ראַנד פֿון דער טראַמפּלינברעט און… בשום־אופֿן ניט געקענט אַראָפּשפּרינגען אין באַסיין. וועגן מיר און קעצעלען איז בכלל ניטאָ וואָס צו רעדן, מיר ביידע האָבן געהאַט אַ תּירוץ – דער פֿוס טוט ״אונדז״ וויי.

איין מאָל קומט צו מיר צו וואָווקע און גיט אַ זאָג:

–  אויב וועסט אַראָפּשפּרינגען פֿון דער ווישקע, אַפֿילו פֿונעם ערשטן טראַמפּלין, וועל איך דיר געבן אַ קערבל.

אַ קערבל… גאָט מײַנער, ס׳איז דאָך אַ גאַנצער מאַיאָנטיק! אַזוי פֿיל געלט האָב איך קיין מאָל ניט געהאַט. פֿאַר אַ קערבל קען מען קויפֿן… נו, יאָ, מע קען קויפֿן אַלץ, וואָס דאָס האַרץ גלוסט.

–  נו, – האָט וואָווקעס קול מיך אומגעקערט צו דער ווירקלעכקייט, – לאָמיר זיך וועטן, אַז דו וועסט קיין מאָל ניט קענען אַראָפּשפּרינגען פֿון דער ווישקע.

–  און דו, – פֿרעג איך אים, – און דו אַליין, פֿאַר וואָס שפּרינגסטו ניט?

–  כ׳וואָלט יאָ אַראָפּשפּרונגען, נאָר דער פֿוס טוט מיר זייער וויי.

בקיצור, כ׳האָב זיך געקווענקלט, געוואַקלט, געקוועטשט און סוף־כּל־סוף אַרויפֿגעקראָכן אויף דער ווישקע און פֿון אויבן אַ קוק געטאָן אַראָפּ צו. עס האָט מיר אָנגעהויבן צו שווינדלען אין די אויגן, דאָס האַרץ איז מיר שיִער ניט אַראָפּ אין די פּיאַטעס, נאָר כ׳בין ווײַטער געשטאַנען בײַם סאַמע עק פֿון דער טראַמפּלינברעט.

ניט ווילנדיק האָב איך אָנגעהויבן זוכן מײַנע גוטע־פֿרײַנד – וואָווקע און קעצעלע. מיט אָפֿענע מײַלער זײַנען זיי געשטאַנען ניט ווײַט פֿון דער ווישקע און געקוקט אויף מיר.

כ׳האָב פֿאַרמאַכט די אויגן, זיך געזעגנט מיטן לעבן און אַ שפּאַן געטאָן אין תּהום אַרײַן.

כ׳בין אַרויסגעשוווּמען פֿונעם באַסיין און באַלד ווידער ארויפֿגעקראָכן אויף דער ווישקע און ווידער אַ שפּרונג געטאָן אין באַסיין אַרײַן, און אַזוי זיבן מאָל נאָך אַנאַנד, סך־הכּל אויף זיװן קערבלעך.

אַ גליקלעכער בין איך אַרויס פֿון וואַסער און… וואָווקע און קעצעלע זײַנען נעלם געוואָרן, ווי קיין מאָל ניט געווען.

וואָס זאָל איך אײַך זאָגן?.. אַזוי ווי איר האָט זיך אַ מאָל אַ קוש געטאָן אין דער פּלייצע, פּונקט אַזוי האָב איך געזען מײַן ערשטע, כּשר פֿאַרדינטע פּרנסה, – סך־הכּל זיבן קערבלעך.

–––

פֿונעם בוך ״אַ שאָטן בײַם פֿענצטער״, תל־אָבֿיבֿ, 2015

צייכענונג: מאַרק קאַנאָוויטש

ביאָגראַפֿיע:

מיכאל פֿעלזענבאַום איז געבוירן געוואָרן אין 1951סטן יאָר אין וואַסילקאָוו, אוקראַיִנע. אויפֿגעוואַקסן אין אַ ייִדיש שטעטל פֿלאָרעשט, בעסאַראַביע. געוווינט און געאַרבעט אין רוסלאַנד, רומעניע, דײַטשלאַנד, פֿראַנקרײַך און שווייץ.

עולה געווען אין 1991.

מיכאל פֿעלזענבאַום איז דער מחבר פֿון 21 ביכער אויף ייִדיש, – פּאָעזיע, פּראָזע און דראַמאַטורגיע, וועלכע זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן אויף בערך צוואַנציק שפּראַכן.

מיכאל פֿעלזענבאַום

https://ru.wikipedia.org/wiki/Фельзенбаум,_Михаил_Натанович

http://yiddish.forward.com/articles/193006/new-book-of-plays-in-yiddish/?p=all

https://www.mediafire.com/file/jscccel9bzccacd/

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *