פֿאַרשפּעטיקטער עכאָ פֿון קאָביליאַנסקי־גאַס

פֿאַרשפּעטיקטער עכאָ פֿון קאָביליאַנסקי־גאַס

styleinsider.com.ua

מיר זײַנען נישט מער ווי רעסטאַווראַטאָרס. מיר גייען ווײַטער!
משה אַלטמאַן, ״מדרש פּינחס

1

אַז מע וווינט ווײַט פֿון די מקומות, וואָס זײַנען פֿאַרבונדן מיט דײַן נעכטן, בפֿרט מיט דער קינדשאַפֿט, טראַכט זיך אַמאָל: האַ, כ׳וואָלט טאַקע געוואָלט אַהין זיך אַרײַנכאַפּן! אַזאַ געלעגנהייט איז בײַ מיר געווען דעם פֿאַרגאַנגענעם זומער. כ׳האָב זיך אַרײַנגעכאַפּט אין דער שטאָט טשערנאָוויץ.

איך קען זיך נישט באַרימען, אַז טשערנאָוויץ איז געווען די שטאָט פֿון מײַן טאָג־טעגלעכן לעבן. קיין טשערנאָוויץ פֿלעג איך קומען ווי אַ גאַסט, נישט מער ווי אויף עטלעכע טעג. קיין טשערנאָוויץ פֿלעגט מען מיטנעמען מײַן יום־טובֿדיקן קאָסטיום און שיך. פֿאָרן קיין טשערנאָוויץ פֿלעגט מען ספּעציעל אָפּרעדן מיט אונדזער ווײַטן קרובֿ, אַ טאַקסיסט אויף דעם אויטאָ ״פּאָבעדאַ״, וווּ איך האָב געהאַט אַ באַזונדער אָרט בײַם פֿענצטער, בײַ גלײַך מיט אַנדערע דרײַ פּאַסאַזשירן. אמת, אויפֿן וועג איז אויסגעקומען עטלעכע מאָל זיך אָפּשטעלן, ווײַל ס׳האָט מיך געאיבלט און איבערגעקערט די קישקעס אין בויך. דער שאָפֿער פֿלעגט וואַרפֿן אויף מיר בליקן פֿונעם שפּיגעלע, וואָס איז געהאָנגען אין מיטן, איבער די אייבערשטע צוויי פֿענצטערס, געשמייכלט צו מיר און יעדעס מאָל איבערגעחזרט, ווי ס׳וואָלט געווען אַ סגולה קעגן מײַן איבלעניש: ״אין ים־פֿלאָט וועט מען דיך שוין נישט נעמען דינען!״ און דאָך איז טשערנאָוויץ געוואָרן פֿאַר מיר אַ יום־טובֿ.

אין טשערנאָוויץ האָבן געוווינט מײַנע צוויי מומעס. מײַן זיידנס עלטערע שוועסטער סאָניע און איר טאָכטער דינה. זי האָט נאָך געהאַט אַ ייִנגערן זון, בערל, אָבער ער האָט מיך געבעטן כ׳זאָל אים נישט רופֿן ״פֿעטער״, נאָר סתּם באָריס. די מומע דינה האָט שוין געהאַט אַ מאַן און אַ טעכטערל עמע מיט אַ פֿיר יאָר ייִנגער פֿון מיר. אַלע האָבן זיי געוווינט אין איין דירה, וואָס איז באַשטאַנען פֿון צוויי געראַמע צימערן מיט הויכע סטעליעס, אַן ענג קיכעלע און פֿון דאָרט — אַ שמאָלע טיר, ווי פֿון אַ שאַפֿע אַראָפּגעריסן, האָט געפֿירט אינעם האַלב־פֿינצטערן קלאָזעט, ממש דורכשלײַכן זיך אַהין מיט אַ זײַטל. קיין לעמפּעלע איז דאָרט נישט געווען, ווײַל דאָס בית־הכּסא, מישטיינס געזאָגט, האָט נישט געהאַט קיין סטעליע. די צוויי דינע ווענטלעך, בתוכם די טיר, האָבן אָפּגעשניטן פֿון דער אײַנגעשרומפּענער קיך אַ ווינקל, וווּ ס׳איז אין מיטן געשטאַנען די גרויסע ווײַסע ״כּיסא״ גופֿא. צווישן אַנדערע מעלות, וואָס דער קלאָזעט האָט בלי־ספֿק פֿאַרמאָגט, האָט די גרעסטע מעלה זיך אַנטפּלעקט אין דער פֿרי, ווען דאָס גאַנצע הויזגעזינד, אײַנגעשלאָסן די געסט, האָבן זיך אין אים מערסטנס גענייטיקט, און אין קיך האָט די מומע סאָניע בשעת־מעשׂה געשטעלט אויפֿן קיראָגאַז קאָכן די יויך צו דער וועטשערע.

צו טרעפֿן צו מומע סאָניעס דירה, האָט מען געדאַרפֿט פֿון דער גאַס אַרײַנגיין דורך אַ טיפֿער פֿינצטערער אַרקע, זיך אויפֿהייבן מיט די טרעפּ אויפֿן צווייטן גאָרן און דערנאָך דורכגיין אַ לאַנגן גאַניק, לענגויס דער דרויסנדיקער וואַנט. אויפֿן וועג צו מומע סאָניעס דירה, וואָס האָט זיך געפֿונען אינעם צווייטן עק גאַניק, האָט מען געקאָנט טרעפֿן אויך אין דרײַ אַנדערע שכנותדיקע דירות, ווי אויך אַהין אַרײַנקוקן דורך די גרויסע פֿענצטער.

איך ווייס נישט, ווי די גאַסטפֿרײַנדלעכע באַלעבאַטים פֿון אונדזער צײַטווײַליקער אַכסניא פֿלעגן זיך אויף בײַנאַכט אויסלייגן שלאָפֿן אין די צוויי צימערן, אָבער אין די עטלעכע טעג פֿון אונדזער ״גאַסטעווען״, ווי מומע סאָניע פֿלעג עס רופֿן, איז מומע דינה מיטן מאַן און עמען, געשלאָפֿן אינעם שלאָף־צימער, די געסט האָט מען אויסגעבעט אויף די צוויי געלעגערס אינעם אייבערשטן צימער, און די מומע סאָניע אַליין איז געשלאָפֿן אויפֿן פֿענצטערברעט — אַ ברייטס, טיף אַרײַנגעשניטן אין דער דיקער וואַנט פֿונעם פֿענצטער־חלל. כ׳בין איר מקנא געווען; בײַ אונדז אין שטוב זײַנען אַלע פֿענצטערברעטלעך שמאָלע, אַז נאָר אַ טאָפּ מיט בלומען קאָן מען אויף זיי קוים אַוועקשטעלן. וויפֿל כ׳זאָל זיך נישט געווען בעטן בײַ דער מומע סאָניען זיך אויסטוישן מיט די געלעגערס, האָט זי עס אָפּגעוואָרפֿן, טענהנדיק: ״וועסט נאָך, חלילה, בײַ נאַכט אַראָפּפֿאַלן אויפֿן פּאָל״!

אַ קרבן פֿון גאַסטפֿרײַנדלעכקייט איז געפֿאַלן באָריס. ער פֿלעגט, נעבעך, בלײַבן אָן אַ געלעגער. פֿאַר נאַכט, נאָכן אָפּעסן די וועטשערע, מיט אַ פּנים פֿון אַ העלדישן פּאַרטיזאַנער, וואָס רופֿט זיך פֿרײַוויליק אויס צו גיין אויף אַ טייטלעכן אויפֿטראָג, פֿלעגט ער זיך אָנרופֿן: ״איך וועל הײַנט גיין נעכטיקן צו מײַן חבֿר!״ ס׳האָט אויסגעזען און געקלונגען פּונקט ווי אין די קינאָפֿילמען וועגן מלחמה, וואָס כ׳האָב אַזוי ליב געהאַט צו קוקן.

באָריס האָט זיך הינטעראויגיק געלערנט אויף אַן אינזשעניר און געאַרבעט אויף אַ פֿאַבריק, ווי אַ שלאָסער. די מומע סאָניע האָט מיט אים זייער שטאָלצירט. ״קיין עין־הרע אַ געראָטענער בחור, — פֿלעג זי זיפֿצן, — אַ שפּיגעלע פֿון זײַן טאַטן, אים אויף לאַנגע יאָר…״ כ׳האָב געוווּסט, אַז מומע סאָניעס מאַן חיים, דער טאַטע פֿון אירע צוויי קינדער, האָבן די רומענער דערהרגעט אין די ערשטע מלחמה־חדשים. אַ קליינטשיקע, אויסגעדייווערט, ווי זי וואָלט ספּעציעל צוגעפּאַסט געווען צו שלאָפֿן אויף אַ פֿענצטערברעט, האָט די מומע סאָניע דורכגעמאַכט די עוואַקואַציע מיט צוויי קינדער, נאָך דער מלחמה זיך באַזעצט אין טשערנאָוויץ און געשלעפּט די חיונה פֿון איבערפֿאַרקויפֿן זאַכן. אויף דער שפּראַך פֿונעם סאָוועטישן קרימינעל־קאָדעקס האָט עס געהייסן, ספּעקולאַציע, און די ספּעקולאַנטן פֿלעגן שטרענג געשטראָפֿט ווערן מיט יאָרן תּפֿיסה. די מומע סאָניע האָט בפֿירוש ריזיקירט, בפֿרט אַז קיין מוסרים האָבן אין יענע נאָך־מלחמהדיקע צײַטן נישט אויסגעפֿעלט. עטלעכע מאָל האָט זי זיך אַרײַנגעכאַפּט, געבליבן אָן סחורה, נאָר אויף דער פֿרײַ. איר מזל איז געווען, אַז צווישן די, וואָס זײַנען געשטעלט געוואָרן פֿון דער מלוכה צו באַשטראָפֿן די פֿאַרברעכערס, זײַנען געווען גענוג כאַבאַרניקעס און זשוליקעס.

צעבינדן איר קלומעקל צרות פֿלעגט די מומע סאָניע פֿאַר דער באָבען, ווען אַלע זײַנען זיך אין דער פֿרי צעגאַנגען: מומע דינה מיטן מאַן זײַנען אַוועק צו דער אַרבעט און עמען האָט איר טאַטע אָפּגעפֿירט אין קינדערגאָרטן. איך פֿלעג זיך אומדרייען איבער דער פּוסט און געראַמער געוואָרענער דירה אָדער אַרויסגיין אויפֿן לאַנגן גאַניק און קוקן, ווי אין הויף הענגען די שכנות אַרויס אויף לאַנגע שטריק דאָס געוועש.

קיין טשערנאָוויץ בין איך בדרך־כּלל געפֿאָרן מיט דער באָבען. אויף די עטלעכע טשערנאָוויצער טעג פֿלעגט זי זיך ממש ״אַרויסרײַסן״ פֿון שטוב, וווּ קיין פֿרײַע מינוט אָפּצואָטעמען האָט זי, נעבעך, נישט געהאַט. דער באַשלוס פֿלעג קומען פּלוצעם אין איינעם מיט די ווערטער: ״שוין… מער קען איך דאָ נישט אויסהאַלטן!״. ס׳האָט געקלונגען פֿאַר מיר ווי אַ סיגנאַל צו לויפֿן אַרויסשלעפּן פֿון דער שאַפֿע מײַן
יום־טובֿדיקן קאָסטיום און די פּאָר נײַע שיכעלעך פֿון דער קאַרטאָן־פּושקע.

פֿון דער מינדלעכער משפּחה־געשיכטע, וואָס האָט זיך אָפּגעלייגט אין מײַן זכּרון נאָך די געשפּרעכן צווישן מײַן מאַמען און באָבען, האָב איך געוווּסט, אַז קיין גרויסע ליבע צו דער שוועגערין איז בײַ מײַן באָבען נישט געווען. אַ ביטערער פֿאַרדראָס האָט זיך טיף באַזעצט אין מײַן באָבעס האַרץ נאָך פֿון יענע פֿאַר־מלחמהדיקע צײַטן, ווען זיי ביידע האָבן געוווינט אינעם שטעטל מאַרקולעשט. מײַן באָבע האָט דעמאָלט ערשט חתונה געהאַט מיטן זיידן. גלײַך נאָך דער חופּה, וואָס מ׳האָט געשטעלט אין בעלץ, וווּ די באָבע האָט געוווינט מיט אירע עלטערן, האָט דער זיידע אויף אַ בריטשקע זי געבראַכט צו פֿירן אין שטעטל אַרײַן. דעם יונגן פּאָרפֿאָלק האָט מען אויסגעטיילט אַ פֿליגל פֿון דער שטוב. די מומע סאָניע איז שוין צו יענער צײַט געווען אַ חתונה געהאַטע און האָט געוווינט מיט איר מאַן חיים באַזונדער, בשכנות מיט אירע עלטערן. ווייניקער ווי אין אַ יאָר איז פּלוצעם, פֿון עפּעס אַן אינפֿעקציע אין בלוט, געשטאָרבן דעם זיידנס און מומע סאָניעס טאַטע. און דווקא דעמאָלט האָט עס פּאַסירט: גלײַך נאָכן אָפּזיצן שיבֿעה איז די מומע סאָניע אַרײַנגעקומען צום פֿאַרשטאָרבענעם טאַטן אין שטוב, און פֿאַר אַלעמענס אויגן צוגענומען די צוויי זילבערנע שבתדיקע לײַכטערס, וואָס זײַנען געשטאַנען אויפֿן טיש, נאָך פֿאַרגאָסן מיט פֿאַרגליווערטע ליכט־טרערן. ״דאָס געהערט צו מיר, — האָט זי הויך געזאָגט, אַז אַלע זאָלן הערן, — ווי אַן אָנדענק פֿון מײַן טאַטן, זאָל לויפֿן בעטן נאָך אונדז אַלעמען״!

דער זיידע האָט געשוויגן און די באָבע האָט זיך געשטיקט מיטן ביטערן פֿאַרדראָס. אַזוי איז עס שוין פֿאַרבליבן אין גאַנג פֿון שווערע יאָרן, פֿול מיט אַבֿדות, פֿאַרברענטן האָב־און־גוטס, צעבראָכענע לעבנס. די צוויי זילבערנע ירושותדיקע לײַכטערס, פֿלעגט מען נאָך מסתּמא אָנצינדן אין אַ מאַרקולעשטער גוייִשער שטוב, אַוודאי נישט, כּדי צו בענטשן ליכט.

ווי עס זאָל נישט זײַן, האָט פֿונעם קלומעקל צרות, צעוויקלט אין דער מומע סאָניעס טשערנאָוויצער דירה, אַ שווינדל געטאָן דער כּמעט פֿאַרשוווּנדענער סליד פֿון יענע צוויי זילבערנע לײַכטערס. די מומע סאָניע האָט ווײַטער געזיפֿצט: ״אַ גוטער בחור, מײַן בערל, אַ שאָד חיים האָט נישט דערלעבט צו זען אים איצט… אפֿשר האָסטו אַ מיידל פֿאַר אים?.. כ׳האָב מורא, ער זאָל זיך נישט פֿאַרדרייען מיט דער שיקסע…״ — און די מומע סאָניע האָט צעקניפּט נאָך מער דעם קנופּ אויף איר קלומעקל:

— דו מיינסט, ער גייט טאַקע נעכטיקן צו זײַן חבֿר? אייסעך, צו דער שיקסע לויפֿט ער, צו טאַמאַרען… ער דאַרף אַפֿילו נישט לויפֿן ווײַט, זיי טרעפֿן זיך דאָ, די דריטע טיר פֿון דאַנען. איר מוטער, מאַריאַנע, איז מיט אַ האַלב יאָר צוריק געשטאָרבן… אפֿשר האָסטו זי אַפֿילו אַמאָל געזען, מאַריאַנען — אַ שיינע בלאָנדע גויה… מ׳האָט וועגן איר גערעד מיאוסע זאַכן. זעט אויס, דאָס עפּעלע פֿאַלט נישט ווײַט פֿונעם ביימעלע… די טאַמאַרע האָט דאָך אַ מאַן, אַן אָפֿיציר און אַ טעכטערל. זיי וווינען אינעם נײַעם הויז לעבן גאַרניזאָן; איז ווי נאָר מע שיקט אים אין אַ קאָמאַנדיראָווקע, איז זי באַלד דאָ… זי איז דאָ צוגעשריבן, האָט זי רעכט אויף דער דירה… כ׳שלאָף נישט דורך די נעכט, ער האָט דאָך אַ רעוואָלווער, דער אָפֿיציר…

די מומע סאָניע האָט שוין געווישט די טרערן מיטן שפּיץ־טיכל, און די באָבע האָט זי געטרייסט:

—  האָב נישט קיין יסורים, בערל האָט שׂכל… שלאָפֿן מיט אַ שיקסע, מיינט נאָך גאָרנישט… כ׳וועל שוין אין זינען האָבן צו געפֿינען פֿאַר אים אַ שידוך…

נאָך אין יענעם טאָג, באַלד נאָך דעם געשפּרעך, האָט מיך דער נײַגער אַרויסגעטריבן אויפֿן גאַניק. אַ ווײַלע בין איך געשטאַנען אַנטקעגן דער טיר פֿון מומע סאָניעס דירה, אָבער געטריבן האָט מיך צוגיין צו דער דריטער טיר. כ׳האָב זיך פּאַוואָליע אָנגעהויבן באַוועגן לענגויס דער פּאָרענטשע, ווי ס׳וואָלט געווען נישט קיין גאַניק, נאָר אַ וואַקלדיק בריקל איבער אַ רעשיקן באַרגטײַך.

באָריס סאַנדלער

Эхо запоздалое

Борис Сандлер (1950) — еврейский писатель, поэт и журналист.

Начал писать прозу на русском языке, но вскоре перешел на идиш. На протяжении 1980-х годов регулярно печатался в «Советиш Геймланд», быстро обратил на себя внимание и стал членом редколлегии журнала, а после выхода первой книги «Трэплэх аруф цу а нэс» («Ступеньки наверх к чуду», 1986) — членом Союзов Писателей СССР и МССР. В 1988 году московское издательство «Советский писатель» выпустило книгу Сандлера в переводе на русский язык.

С 1989 года вместе с поэтом Мойше Лемстером преподавал в Кишиневе еврейский язык, основал и вел первую еврейскую программу «Аф дэр идишер гас» («На еврейской улице») на Молдавском государственном телевидении, совместно с Александром Бродским редактировал местную двуязычную газету «Ундзэр Кол» («Наш голос»). В 1991—1992 годах написал сценарии к двум документальным фильмам режиссера Арнольда Бродичанского об истории и судьбе бессарабского еврейства.

С 1992 года — в Израиле, где работал в Еврейском университете в Иерусалиме, был вице-президентом союза писателей и журналистов, пишущих на идише, возглавлял издательский дом Х. Лейвик Фарлаг (одно из двух основных издательств литературы на идише) в Тель-Авиве, выпустил несколько книг, в том числе документальное расследование по ставшим доступными материалам КГБ МССР «Дэр иньен нумэр 5390» («Дело № 5390», 1992) о процессе арестованных бессарабских литераторов Янкла Якира, Мотла Сакциера, Мойше Альтмана и Герцла Гайсинера-Ривкина.

Публиковался в израильских изданиях, совместно с Арн Шварцманом сделал серию документальных фильмов о современных еврейских писателях, составил и отредактировал книги еврейских литераторов Золмэна Розенталя, Ицика Кипниса и Александра Белоусова, издавал детский иллюстрированный журнал «Кинд-ун-кейт» («Стар и млад»).

В 1998 году переехал в Нью-Йорк, где работал ответственным секретарем, а затем (до марта 2016 г.)  главным редактором старейшей еврейской газеты «Форвертс». Живет в Бруклине, часто выступает с лекциями и семинарами в разных странах, опубликовал 16 книг, два романа.

forward.com

Борис Сандлер

Эхо запоздалое

 

Мы не более чем реставраторы. Мы идем дальше!

Мойше Альтман. «Медрэш-Пинхэс» («Сказание Пинхоса»)

Когда ты живешь вдалеке от тех мест, что связаны с твоим прошлым, особенно с детством, тебе порой не дает покоя одна и та же мысль: «Как бы я хотел туда нагрянуть!». И такая возможность выдалась мне прошлым летом. Я побывал в Черновцах.

В этом городе я не жил. В этот город я приезжал в гости, и не дольше чем на несколько дней. С собой я непременно брал костюм и ботинки, предназначавшиеся, как тогда говорили, «на выход». О поездке заранее договаривались с нашим дальним родственником, который таксовал на «Победе». Он брал с собой еще троих пассажиров, но мое место всегда было возле окна. А все потому, что в машине меня укачивало и тошнило, и по дороге нам приходилось по нескольку раз останавливаться. Водитель поглядывал на меня в зеркало заднего вида, которое крепилось между двумя лобовыми стеклами, посмеивался и всякий раз повторял: «Не служить тебе, парень, в морфлоте!».

И все же поездка в Черновцы всегда была для меня праздником.

В Черновцах жили две мои тетки. Старшая сестра моего деда, Соня, и ее дочь Дина. Был у тети Сони еще младший сын, Бэрл, но он попросил меня не называть его дядей, а просто Борей. Тетя Дина была замужем, ее дочурка Эмма была на четыре года младше меня. Жили они все вместе в одной квартире – двух просторных комнатах с высокими потолками. Из тесной кухоньки маленькая, словно створка шкафа, дверь вела в полутемный туалет. Лампочка в нем отсутствовала потому, что в этом, с позволения сказать, дворце не было потолка. Две тонкие перегородки и дверца отрезали от крошечной кухни угол, посередине которого возвышался большой белый трон. Среди прочих достоинств, которыми, без сомнения, обладал этот клозет, самое большое обнаруживалось по утрам, когда все семейство, включая гостей, более всего в нем нуждалось, и в это же самое время на кухне происходило другое таинство – тетя Соня ставила на керогаз бульон для ужина.

Чтобы попасть в квартиру тети Сони, нужно было зайти с улицы в глубокую темную арку, подняться по ступенькам на второй этаж, а затем пройти по длинному балкону, минуя три соседние квартиры, чьи большие окна соблазняли взгляд помимо твоей воли.

Не знаю, как радушные хозяева нашей временной гостиницы располагались здесь на ночь в другое время, но в те дни, когда мы там, по выражению тети Сони, «гостевали», тетя Дина с мужем и Эммой занимали спальню, нам стелили в верхней комнате, где было две кровати, а тетя Соня спала на подоконнике. Я страшно ей завидовал. У нас дома подоконники были такие узкие, что на них едва помещались цветочные горшки. Сколько я ни умолял тетю Соню поменяться «кроватями», она ни в какую не соглашалась: «Упадешь, не дай бог».

Жертвой такого гостеприимства становился Борис. Ему спального места не доставалось. Вечером, после ужина, с лицом партизана, добровольно идущего в смертельную атаку, он говорил: «Сегодня я буду ночевать у друга». Звучало это, как фраза из героических фильмов про войну, которые я очень любил.

Борис заочно учился на инженера и работал на фабрике слесарем. Тетя Соня им очень гордилась. «Хороший парень, чтоб не сглазить, – вздыхала она, – копия отец, долгих лет ему…» Я знал, что мужа тети Сони, Хаима, отца двух ее детей, убили румыны в первые месяцы войны. Маленькая щуплая, будто специально созданная, чтобы спать на подоконнике, тетя Соня намыкалась с детьми в эвакуации, после войны осела в Черновцах и выживала тем, что перепродавала вещи. Говоря на языке советского Уголовного кодекса, занималась спекуляцией, а за это светил немалый срок. Тетя Соня сильно рисковала – в доносчиках в те послевоенные годы недостатка не было. Несколько раз она едва не попалась, оставалась без товара, но на свободе. На ее счастье, среди тех, кому государство доверило вершить правосудие, хватало жуликов и хапуг.

Поведать о своих мытарствах тетя Соня могла только бабушке, когда дом поутру пустел: тетя Дина с мужем уходили на работу, а Эмму отводили в детский сад. Я обычно слонялся по квартире, которая враз пустела и казалась огромной, или выбегал на балкон и наблюдал за тем, как соседи во дворе развешивают на веревке белье.

В Черновцы я, как правило, ездил с бабушкой. Ради этой поездки ей приходилось в прямом смысле вырываться из дома, где у нее, бедняжки, не было ни одной свободной минутки. Решение приходило внезапно вместе со словами: «Шойн! Все! Больше я тут не выдержу». Для меня это было сигналом бежать вытаскивать из шкафа мой праздничный костюм и пару новых ботиночек из картонной коробки.

Из разговоров бабушки и мамы память моя запечатлела обрывки семейной истории, и я знал, что большой любви к золовке бабушка не испытывала. Горькая обида засела в ее сердце еще с тех довоенных времен, когда они обе жили в городке Маркулешты. Моя бабушка тогда только-только вышла замуж. Сразу после хупы1, которую ставили в Бельцах, где бабушка жила с родителями, дедушка увез ее на бричке в Маркулешты.

Молодым отдали флигель дома. Тетя Соня к тому времени уже была замужем и жила со своим Хаимом отдельно, по соседству с родителями. Меньше чем через год, внезапно, от заражения крови умер отец тети Сони и дедушки. Именно тогда это все и случилось: едва отсидели шиву2, как тетя Соня заявилась в родительский дом и на глазах у всех забрала два серебряных субботних подсвечника, на которых, как слезы, застыли капли воска. «Это мое, – сказала она громко, чтобы все слышали, – будет память об отце, пусть он бегает и просит за всех нас!»

Дед промолчал, а бабушку эта выходка тети Сони так глубоко ранила, что она пронесла это чувство через всю свою тяжелую жизнь, полную потерь, разбитых судеб и сгинувших в огне примет прошлого. В Маркулештах, в нееврейском, должно быть, доме, кто-то по-прежнему зажигал свечи в двух серебряных фамильных подсвечниках, но уже не за тем, чтобы произнести над ними благословение.

Как бы то ни было, для тети Сони бабушка была единственным человеком, кому она могла излить душу. «Хороший парень мой Бэрл, – вздыхала она. – Жаль, Хаим не дожил… Может, есть у тебя на примете девушка для него?.. Боюсь, что свяжется с какой-нибудь шиксой…» – и тетя Соня начала разматывать свой клубок тревог:

– Думаешь, он к другу пошел ночевать? Как бы не так! К шиксе своей побежал. Тамаре… А ему и бежать-то далеко не надо, здесь они встречаются, третья дверь отсюда. Ее мать, Марьяна, полгода назад померла… Ты, может, видела ее, Марьяну, – красивая была, блондинка, не нашей крови. Нехорошие вещи про нее говорят. Да, видать, яблоко от яблони далеко не падает… У этой Тамары муж есть, офицер. Живут они в новом доме около гарнизона. Но как только его отправляют в командировку, она тут как тут… Прописка у нее здесь, имеет право на квартиру… Я ночами не сплю… У него ведь револьвер есть, у офицера…

Тетя Соня уже утирала слезы кончиком платка, а бабушка ее успокаивала:

– Не переживай ты так, у Бэрэлэ есть голова на плечах. Спать с шиксой – еще не значит, что… А я уж его сосватаю…

В тот же день, вскоре после разговора, любопытство выгнало меня на балкон. Некоторое время я постоял у квартиры тети Сони, но меня тянуло к «третьей двери отсюда». И я медленно, будто не по балкону, а по шаткому мосту над горной рекой, направился к своей цели.

Перевод Елены Сарашевской, Биробиджан


1 Ху́па́ — балдахин, под которым еврейская пара стоит во время церемонии своего бракосочетания, а также сама эта церемония.

2 Сидеть шиву — семидневный период интенсивного траура. Шива от слова шева, что означает «семь».

(Продолжение следует)

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *