פֿאַרשפּעטיקטער עכאָ פֿון קאָביליאַנסקי־גאַס

פֿאַרשפּעטיקטער עכאָ פֿון קאָביליאַנסקי־גאַס

mykharkov.info

מיר זײַנען נישט מער ווי רעסטאַווראַטאָרס. מיר גייען ווײַטער!

משה אַלטמאַן, ״מדרש פּינחס״

(פֿאָרזעצונג. אָנהייב אין נומ. (11

 

פֿאַרשפּעטיקטער עכאָ פֿון קאָביליאַנסקי־גאַס

מײַנע פֿיס, פֿאָלגנדיק דעם וועגווײַזער פֿון אָט די דערמאָנונגען, האָבן מיך געבראַכט צו דער פֿינצטערער אַרקע, מיט די טרעפּ אויפֿגעהויבן אויפֿן צווייטן גאָרן און געלאָזט מיך שטיין פֿאַר דער שוועל פֿון דעם לאַנגן גאַניק, וואָס אין אַנדערן עק האָט זיך אַמאָל געפֿונען מומע סאָניעס דירה.

אין די אָנהייב זיבעציקער יאָרן זײַנען אונדזערע טשערנאָוויצער קרובֿים אַרויסגעפֿאָרן קיין ישׂראל. מײַן באָבע האָט טאַקע געהאַלטן וואָרט און, צוזאַמען מיט מײַן מאַמען, האָבן זיי געפֿונען פֿאַר באָריסן אַ כּלה אַ יפֿת־תּואר. איך בין געווען אויף זייער חתונה. דער איינציקער ידיעה־קוואַל, געשיקט פֿון ישׂראל, זײַנען געוואָרן די מומע סאָניעס בריוו. זי האָט זיי געשריבן אויף ייִדיש און לייענען זיי איז אויסגעקומען דער באָבען. איבער אַ וואָרט האָט זי זיך נעבעך ספּאָטיקעט, זיך אײַנגעקוקט אין די ״קאָטשערעס און לאָפּעטעס״, און ווײַטער געלייענט. איצט זײַנען שוין די בריוו געוואָרן מומע סאָניעס ״זאָרג־קלומעקל״, דורך וועלכע זי האָט זיך אַראָפּגערעדט פֿון האַרץ. די ערשטע עטלעכע יאָר האָט זי געוווינט אין איינעם מיט דינהן און מאַוריצי. עמע האָט גאָר אין גיכן חתונה געהאַט. פֿעטער מאַוריצי האָט נאָך דערלעבט צו זען דאָס ערשטע אייניקל. דער מומע סאָניעס זאָרג איז געווען נישט קיין אומזיסטיקע; ער איז געשטאָרבן פֿון אַ האַרץ־אַטאַק גלײַך אויף דער גאַס. אַ לענגערע צײַט האָבן מיר קיין בריוו נישט באַקומען. דערנאָך איז אָנגעקומען אַ שיין קאַרטל אויף פּסח, געשיקט פֿון מומע דינהן — שריפֿטלעך איז זי בפֿירוש קאַרג געווען אויף אַ וואָרט. פֿון די געציילטע ווערטער האָבן מיר זיך דערוווּסט, אַז די מומע סאָניע איז מער נישטאָ…

נאָך אַ קורצער ווײַלע פֿון ספֿקות האָב איך פֿאָרט איבערגעטראָטן דעם סימבאָלישן שוועל פֿון צײַט. בײַ דער ״דריטער טיר״ אויפֿן גאַניק האָב איך זיך פֿאַרהאַלטן. די עלעקטרישע שײַן פֿונעם פֿענצטער האָט ווי גערייצט מיך, כ׳זאָל אינעם פֿענצטער אַרײַנקוקן. כ׳האָב זיך נישט אײַנגעהאַלטן, ווי אַמאָל דאָס נײַגעריק ייִנגעלע, און עס געטאָן. נאָך עטלעכע רגעס פֿון צוגעוווינט ווערן צו דער שײַן, האָב איך דערזען דורך די דורכזיכטיקע ניילאָן־פֿירהענגלעך אַן עלטערע פֿרוי זיצן אויף אַ סאָפֿע און שטריקן.

מײַן האַרץ האָט אַ טיאָכקע געטאָן שטאַרקער — טאַמאַרע. כ׳האָב געפֿילט, אַז כ׳דאַרף באַלד אָנקלאַפּן אין דער שויב, אַנדערש וועל איך עס שוין נישט טאָן קיין מאָל ניט. און כ׳האָב אָנגעקלאַפּט.

אויף טאַמאַרעס: ווער איז דאָרט? — האָב איך, נאָך אַלעמען, נישט געוווּסט וואָס צו ענטפֿערן; אָנגעהויבן עפּעס שטאַמלען און פֿאַרדרייטערהייט דערקלערן, אַז כ׳בין דער פּלימעניק פֿון איר אַמאָליקן שכן באָריס. זי האָט אויפֿגעשפּאַרט די טיר און אַ ווײַלע זיך אײַנגעקוקט אין מיר.

— מיראָן… מיראָנטשיק?.. — אַ געפּלעפֿטע האָט טאַמאַרע עס שטיל אַרויסגעזאָגט און זיך פֿאַרקוועטשט די ליפּן מיט די פֿינגער, ווי זי וואָלט זיך געווען אַרויסגעכאַפּט מיט אַ סוד. — דאָס ביסטו… איר?

אין גיכן זײַנען מיר שוין ביידע געזעסן אויף דער אַלטער גריבערדיקער סאָפֿע, און טאַמאַרע, נאָך אַלץ נישט קומענדיק צו זיך פֿון מײַן אומדערוואַרטער דערשײַנונג, האָט אַ צעטומלטע געהאַלטן אין די הענט צוויי קליינע אויסגענייטע קישעלעך, אײַנריידנדיק מיך זיי אונטערלייגן הינטער דער פּלייצע. סוף־כּל־סוף, האָב איך זי אָפּגעשטעלט:

— אומזיסטיקע קלאָפּאָטן, שיקסע טאַמאַרע…

מיר האָבן זיך ביידע צעלאַכט, און אין איין מאָמענט ביידע אויפֿגעהערט צו לאַכן. אין די געציילטע סעקונדעס האָבן מיר זיך ביידע אָנגעקוקט, ווי געפּרוּווט אָפּצוזוכן איינער אינעם אַנדערן דאָס אָנגעוווירענע און פֿאַרלוירענע אין גאַנג פֿון צענדליקער יאָרן — די אַלטע, גרויע פֿרוי אירס, און איך, שוין אַ באַיאָרטער מאַן — מײַנס. כ׳האָב דעם אָנגעצויגענעם פֿאָדעם פֿון צײַט איבערגעריסן מיט אַ וויץ:

— איר זאָלט נאָר נישט זאָגן, טאַמאַרע, אַז זינט אונדזער ערשטער און לעצטער טרעפֿונג האָב איך זיך כּמעט אין גאַנצן נישט געענדערט…

אין גיכן איז די באַלעבאָסטע אַוועק אין קיך שטעלן דעם טשײַניק און פֿאַרקאָכן טיי. פֿון דאָרט האָט זי מיר שוין געמאָלדן, אַז הײַיאָר זײַנען געווען וואָלוועלע ווײַנשל, און אַז איך מוז פֿאַרזוכן איר וואַרעניע. ״אַזאַ וואַרעניע וועסטו אין גאַנץ אַמעריקע נישט געפֿינען… מײַן מאַמעס רעצעפּט…״ דערווײַל בין איך אַרומגעגאַנגען איבער דעם געראַמען צימער און זיך אַרײַנגעקוקט אין די באַרעמלטע פֿאַרגעלטע פֿאָטאָגראַפֿיעס — אויף די ווענט, אויפֿן קליינעם קײַלעכדיקן טישל, אויף דעם אַלטן פֿאָרטעפּיאַן. דער צימער אינעם הויז, אויפֿגעבויט נאָך אין פֿראַנץ יאָזעפֿס צײַטן, וואָלט אויך געקאָנט זײַן אַ מוזיי־אָביעקט, וואָס בשעתן רעסטאַוורירן אים וואָלטן זיך אַנטדעקט נישט ווייניק פֿאַרכאַפּנדיקע מענטשלעכע געשיכטעס.

די באַלעבאָסטע האָט אַרײַנגעטראָגן פֿון קיך אַ פּאָרצעלײַענעם טשײַניק מיטן פֿאַרקאָכטן טיי און אַ גלעזערן סלוייִקל מיט וואַרעניע. אַוועקגעשטעלט עס אויפֿן טיש, איז זי גיך צוגעגאַנגען צום אַלטמאָדישן בופֿעט און אַרויסגעשלעפּט צוויי דינע גלעזער, אַרײַנגעשטעלט אין זילבערדיקע גלאָזהאַלטערס, און צוויי קליינע קרישטאָל־טעצעלעך פֿאַרן אײַנגעמאַכטס.

— מיר קענען זיך זעצן, מיראָנטשיק… — האָט טאַמאַרע אָנגעוויזן אויפֿן בענקל, צוגעשטעלט צום רונדן טיש. — דו באַליידיקסט זיך נישט, וואָס כ׳רוף דיך אַזוי?

כ׳האָב איר געענטפֿערט מיט אַ שמייכל.

— דעם אמת, געזאָגט, בין איך נישט קיין וואַזשנע באַלעבאָסטע… מײַן מאַמע האָט געפֿירט אַ שיינע שטוב…

— זי האָט, דאַכט זיך, געהייסן מאַריאַנע?..

— יאָ, אין דעם הויז, קאָן מען זאָגן, האָט זי אָפּגעלעבט איר גאַנץ לעבן… נעם, לייג זיך אָן מער… בײַ מיר איז סײַ ווי נישטאָ ווער ס׳זאָל עסן… מײַן טאָכטער און אייניקל וווינען אין קיִעוו…

פֿון איר באַריידעוודיקייט האָט אַרויסגעשטעקט די איינזאַמקייט פֿון אַן אַלטער פֿרוי.

— איך האָב דאָרט צווישן די פֿאָטאָגראַפֿיעס געזען אַ שיינע פֿרוי מיט אַ רומענישן אָפֿיציר און אַ מיידעלע… ווי כ׳פֿאַרשטיי, דאָס זײַט איר מיט אײַערע עלטערן…

טאַמאַרע האָט אָפּגעזופּט פֿון איר גלאָז, אַ ווײַלע זיך פֿאַרטראַכט, ווי געוואָלט זיך אַליין דערמאָנען וועגן וואָס עס גייט די רייד, און זיך שטיל אָנגערופֿן:

— נישט אין גאַנצן אַזוי… דומיטרו איז געווען מײַן שטיפֿטאַטע. כ׳בין אַלט געווען אַ יאָר פֿינף, ווען די מאַמע האָט מיט אים חתונה געהאַט. ער האָט מיך אַדאַפּטירט, זיך זייער גוט באַצויגן צו מיר, אַפֿילו ליב געהאַט, און איך אים אויך… אין 1940 בעת די סאָוועטישע אַרמיי האָט פֿאַרנומען בוקאָווינע, האָבן מיר אַלע געמוזט פֿאַרלאָזן טשערנאָוויץ, אָבער די מאַמע האָט זיך אײַנגעשפּאַרט — איין מאָל ניין! ״דאָ בין איך געבוירן געוואָרן און דאָ וועל איך שטאַרבן!..״ ס׳האָבן נישט געהאָלפֿן קיין שום רייד, דומיטרו איז אַוועקגעפֿאָרן אַליין. אָבער אין אַ יאָר אַרום האָט ער זיך אומגעקערט מיט זײַן גאַרניזאָן צוריק… שוין גאָר אַן אַנדערער: געהאַלטן זיך גרויס, גערעדט גראָב מיט דער מאַמען, אָפֿט פֿאַרפֿאַלן געוואָרן אויף עטלעכע טעג, נאָך אַזעלכע אומוועזנהייטן פֿלעגט ער זיך אומקערן אַ בייזער, שעלטן אַלעמען… צו מיר האָט ער זיך גראָד באַצויגן גוט, געבאַלעוועט… צו מײַן געבוירן־טאָג, געשענקט אָט די פּיאַנע… אין 1943 האָט מען דומיטרו געשיקט אויפֿן פֿראָנט, דאַכט זיך, קיין סטאַלינגראַד, וווּ ער איז אין גיכן אומגעקומען… די מאַמע האָט לאַנגע יאָרן אויסבאַהאַלטן דאָס בילד… מורא געהאַט…

טאַמאַרע האָט דערגאָסן טיי אין מײַן גלאָז און אַרײַנגעלייגט אינעם טעצעלע נאָך צוויי לעפֿעלעך אײַנגעמאַכטס.

באָריס סאַנדלער

Эхо запоздалое

Мы не более чем реставраторы. Мы идем дальше!

Мойше Альтман. «Медрэш-Пинхэс»

(«Сказание Пинхоса»)

(Продолжение. Начало в № 11)

Повинуясь этим воспоминаниям, ноги сами привели меня к темной арке, подняли по ступеням на второй этаж и остановились у «порога» длинного балкона, где находилась когда-то квартира тети Сони.

В начале семидесятых наши черновицкие родственники репатриировались в Израиль. Бабушка сдержала слово и с помощью мамы нашла для Бориса невесту. Я был на их свадьбе. Единственным источником информации из Израиля стали письма от тети Сони. Писала она на идише, поэтому читать их приходилось бабушке. Она, бедняжка, спотыкалась через слово, всматривалась в каракули и читала дальше. Первые несколько лет тетя Соня жила вместе с Диной и Маурици. Эмма вскоре вышла замуж, и дядя Маурици увидел первого внука. Тетя Соня не напрасно беспокоилась: Маурици умер от сердечного приступа прямо на улице. Долгое время мы не получали писем. Потом пришла красивая открытка – поздравление с Песахом, от тети Дины. Она была не так щедра на слова, как прежде. Из нескольких строк мы узнали, что тети Сони больше нет…

После недолгих колебаний я переступил символический порог времени. У «третьей двери» я задержался. Мне очень хотелось заглянуть в окно. И я не удержался, как тогда, в далеком детстве, сделал это любопытный мальчишка. Через несколько мгновений, привыкнув к электрическому свету, я разглядел сквозь легкие занавески пожилую женщину, которая сидела на софе и вязала.

Сердце мое едва не выскочило из груди – Тамара?! Я чувствовал, что должен немедленно постучать в окно, или уже не сделаю этого никогда. И я постучал.

На Тамарино «Кто там?» я не знал, что ответить; начал растерянно объяснять, что я племянник ее давнишнего соседа Бориса. Она открыла дверь и какое-то время всматривалась в меня.

– Мирон… Мирончик? – удивленно произнесла Тамара и прижала пальцы к губам, будто выдала тайну. – Это ты… вы?

Вскоре мы оба сидели на старенькой софе, и Тамара, все еще не придя в себя от моего неожиданного появления, смущенно держала в руках две маленькие вышитые подушки, уговаривая меня подложить их под спину. В конце концов я ее остановил:

– Напрасные хлопоты, шикса Тамара…

Мы оба рассмеялись и оба в один момент замолчали. Несколько мгновений мы смотрели друг на друга, будто пытаясь отыскать один в другом все, что нашли и потеряли за десятки разделивших нас лет.

Я прервал эту нить времени:

– Вы только не говорите, Тамара, что с нашей первой и последней встречи я совсем не изменился…

Вскоре хозяйка ушла на кухню заварить чай. Уже оттуда она мне объявила, что в этом году была дешевая вишня и что я должен попробовать ее варенье. «Такое варенье ты во всей Америке не найдешь… Рецепт моей мамы…». Я тем временем ходил по большой комнате и рассматривал пожелтевшие фотографии – на стене, на тумбочке, на старом пианино. Эта комната в доме, построенном еще во времена Франца Иосифа, тоже могла бы стать музейным экспонатом, который, если его отреставрировать, открыл бы немало захватывающих человеческих историй.

Хозяйка внесла из кухни фарфоровый чайник с заваренным чаем и банку варенья. Поставив все это на стол, она подошла к старомодному буфету и достала два тонких стакана в серебряных подстаканниках и две маленьких хрустальных розетки для варенья.

– Можем садиться, Мирончик… – Тамара показала на стул, приставленный к столу. – Ты не обижаешься, что я тебя так называю?

Я ответил улыбкой.

– По правде говоря, я неважная хозяйка, не то что моя мама…

– Ее, кажется, звали Марьяна?..

– Да… В этом доме она прожила, можно сказать, всю жизнь… Бери, накладывай себе еще… У меня все равно некому есть… Дочь и внук живут в Киеве…

Ее разговорчивость выдавала одиночество старого человека.

– На одном из фото я увидел красивую женщину с румынским офицером и девочкой. Как я понимаю, это вы со своими родителями…

Тамара сделала глоток и задумалась, словно силилась понять, о чем идет речь.

– Не совсем так… – тихо отозвалась она. – Думитру был моим отчимом. Мне было лет пять, когда мама вышла за него. Он меня удочерил, хорошо ко мне относился, даже любил, а я любила его… В 1940 году, когда Красная Армия заняла Буковину, мы вынуждены были уехать из Черновцов, но мама заупрямилась – нет и точка. «Здесь я родилась и здесь умру!..» Не помогли никакие уговоры. Думитру уехал один. А через год вернулся со своим гарнизоном… Уже совсем другим человеком… Держался надменно, с мамой разговаривал грубо, часто пропадал на несколько дней, а возвращался злой и проклинал всех на свете… Но ко мне по-прежнему относился хорошо, баловал… К моему дню рождения подарил вот это пианино… В 1943-м Думитру послали на фронт, кажется, в Сталинград, где он вскоре погиб… Мама долгие годы прятала эту фотокарточку… Боялась…

Тамара долила чай в мой стакан и положила в розетку еще две ложки варенья.

(Продолжение следует)

Перевод с идиша Елены Сарашевской

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *