מיט אַ משל כאָטש זיך קוויקן לאָמיר!

״די בלעטער פֿון שטיינבאַרגס בוך) משלים (זײַנען פֿול מיט ייִדישער וועלט־אַטמאָספֿער. דאָס איז דאָס סאַמע שטאַרקע געוועבדער לײַוונט, וווּ ער לאָזט אַרויף זײַנע משליםמשלי אליעזר. דאָס זײַנען ״באַשעפֿענישן און זאַכן״, וואָס האָבן שוין דורכגעמאַכט שטיינבאַרגס ״שולע״. זיי וועלן נישט רעדן קיין וואָרט, וואָס עס זאָל זיי נישט פּאַסן צום פּנים. זיי ווייסן זייער ייִחוס און זייער שטאַם. זיי האָבן אַפֿילו זייער באַזונדער לשון־דיאַלעקט. און כאָטש זיי שפּיצן אָפֿט זייער אַן אויסדרוק, פֿאַרשפּיצן אַ געדאַנק און לאָזן אים אריבערוואַקסן די רעאַליסטישע, פֿיזיש־נאַטירלעכע הייך און אַרײַנוואַקסן אין מיסטישער מעטאַפֿיזיקהאַלטן זיי זיך בכלל אין דער עטיקעט פֿון זייער בכּבודיקער פֿאַרשטענדלעכקייט. זייאון מיט זיי דער מײַסטערהאָבן מוראדיק מורא פֿאַר באַנאַליטעטן און פּרוּוון מיט אַלע כּוחותאויסרײַסן אַ שטיינדל פֿון דעם מאָזאַיק־שאַבלאָם, אַבי דער רעיון און דער ״עין״דאָס אויגזאָלן זיך באַפֿרײַען פֿון דעם צוגעגרענעצט־באַגרענעצטן. ״

י.י. סיגאַל

אליעזר שטיינבאַרג – דיכטער, פֿאַבעליסט) ליפּקאַן, בעסאַראַביע, 1880 – טשערנאָוויץ, מערץ (1932 ,28. שטאַמט פֿון אַ חסידיש־סוחרישער משפּחה. אָריגינעלער נאָמען – שטיינבערג, שוועסטערקינד פֿון יהודה שטיינבערג. געלערנט אין חדר. זײַן רבי, דער אָרטיקער דיין און מקובל, האָט געהאַט אַ גרויסע השפּעה אויף אים. אויטאָדידאַקטיש באַקומען אַ סאָלידע בילדונג אין רוסיש און דײַטש. זייער פֿרי זיך פֿאַרנומען מיט לערערײַ אין אַ ריי שטעטלעך פֿון בעסאַראַביע און וואָלין. 1919 פֿאַרבעטן געוואָרן קיין טשערנאָוויץ זיך צו שטעלן בראָש פֿון דער ייִדישער קולטור־טעטיקייט און גיך געוואָרן איינער פֿון די השפּעהדיקסטע ייִדישע קולטור־טוערס אין גרויס־רומעניע. אַרומגעפֿאָרן מיט לעקציעס איבערן לאַנד, רעדאַקטירט דאָס זאַמלבוך פֿון דער קולטור־פֿעדעראַציע אין רומעניע ״קולטור״ און האָט מיטגעאַרבעט אין די סאָציאַליסטישע צ׳׳ש אין טשערנאָוויץ ״דאָס נײַע לעבן״ און ״די פֿרײַהייט״. האָט אויך מיטרעדאַקטירט) מיט י. באָטאָשאַנסקי און י. שטערנבערג (״דער וועקער״. נאָך דער שפּאַלטונג אין דער ״פֿעדעראַציע״  האָט ק׳ ווײַטער אָנגעפֿירט מיט איר טשערנאָוויצער אָפּטייל ״ייִדישער שול־פֿאַראיין״, געשאַפֿן אַ טעאַטער־סטודיע און אַ קינדער־טעאַטער. די פּאָליטישע געשעענישן אין לאַנד, די פֿאַרשאַרפֿטע אידעאָלאָגישע חילוקי־דעות אויף דער ייִדישער גאַס און דאגת־פּרנסה האָבן גורם געווען, אַז ער זאָל אָנעמען דעם אָנבאָט צו ווערן פֿאַרוואַלטער פֿון אַ ייִדישער שול אין ריאָ דע זשאַנעראָ, וווּהין ער איז אָפּגעפֿאָרן אין מערץ .1928 ניט געקענט פֿאַרטראָגן דעם דאָרטיקן ייִדיש־גײַסטיקן קלימאַט) די לינקע האָבן אים באַשולדיקט אין ״נאַציאָנאַליזם״ און ״רעאַקציאָנערישקייט״ (און נאָך אַ פּאָר יאָר זיך אומגעקערט קיין טשערנאָוויץ 1930 .האָט זיך אָנגעהויבן דער מאַטעריעלער און געזעלשאַפֿטלעכער קריזיס אין רומעניע – אויף דער אַלגעמיינער ווי אויף דער ייִדישער גאַס. שטיינבאַרגס מאַטעריעלער מצב איז געוואָרן זייער שלעכט, און אין אַ בריוו צו ש. ביקל שרײַבט ער: ״שטאַרבן, ווי איר ווייסט, וויל איך ניט. דערפֿאַר האָב איך באַשלאָסן ענדלעך צו מאַכן פּליטה, נעמען די פֿיס אויף די פּלייצעס און אַנטלויפֿן וווּהין די אויגן וועלן טראָגן״. זײַנע פֿרײַנד האָבן עס ניט דערלאָזן, אײַנגעשפּאַנט אים אין דער אַרבעט פֿון אַרויסגעבן אַ באַנד משלים. ער האָט אַליין אָפּגעקליבן 99 משלים, אָבער האָט שוין ניט דערלעבט צו זען דאָס געדרוקטע בוך. די ראָשי־הקהל האָבן אָנגעבאָטן אַן ״ערן־קבר״, אָבער לויטן פֿאָרשלאָג פֿון די ייִדישע שרײַבערס האָט מען אים מקבר געווען ״צווישן די קברים פֿון קינדער, וואָס דער טויט האָט פֿאַר דער צײַט דערשטיקט זייער גלוסט צו מעשהלעך״.

אָנגעהויבן שרײַבן לידער און משלים אין 1902, אָבער דעביוטירט ערשט 1910 מיט משל ״די צוויי רויזען״ אין אַ. רייזענס ״אייראָפּעאישע ליטעראַטור״) העפֿט .(39 אויסער די אויבן דערמאָנטע טשערנאָוויצער צײַטשריפֿטן, זיך באַטייליקט אין די אָדעסער ״גוט־מאָרגען״, שלום עליכם״, ״אונזער לעבען״, זמ׳׳ה ״גרינס״; ״בראַזיליאַנער ייִדישע פּרעסע״ א״אַ. פֿאַרטראָגן אין פּאַנער־פֿרענקלס ״נײַע ייִדישע דיכטונג, אויפֿשטײַג״) בוקאַרעשט.(1964 ,

האָט אויך געשריבן אַ ריי קינדערלידער און קינדער־מעשיות, וואָס אַ צאָל פֿון זיי זײַנען אַרײַן אין כרעסטאָמאַטיעס און אין זײַנע אייגענע שולביכער.

(פֿונעם לעקסיקאָן פֿון דער נײַער ייִדישער ליטעראַטור)

 

אליעזר שטיינבאַרג

דער שפּיגל און דאָס בילד

אויב איר ווילט,

הערט זיך צו – צום שפּיגל רעדט דאָס בילד.

– עפשר וועסטו, ליבער שכן, מיר דערקלערן:

וואָס ביסטו? אַ קאַץ צי אַ לאַמטערן?

ערשט געווען אַ זיידע איבער דער גמרא,

שפּעטער אַ פֿאַרשלעפּטע קרענק, וואָס קושט זיך מיט אַ צרה!

אָן אַ שפּאַס, איך מיין עס:

ביסטו ראשית – וואָס־זשע ביסטו שנית?

ביסטו שמעון – וואָס־זשע ביסטו ראובן?

גיב מיר צו פֿאַרשטיין עס!

– איך וועל פּרוּוון:

איינס פֿון צווייטן אויף דער וועלט פֿאַרשידן,

און אי דער אי יענער בלײַבן מוז פֿון דיר צופֿרידן.

און כּפי,

ווען צוויי ליבן זיך, איז ניט זי אים און ניט ער זי,

נאָר זיי ביידע ליבן ביידע טאַקע זיך –

דו פֿאַרשטייסט? זיי ליבן זיך, אַ יעדער נאָר זײַן איך!

און זיי אַלע מוז איך ריכטיק שפּיגלען,

אין מײַן האַרץ געטרײַ זיי וויגלען,

מאַך איך עס אינגיכן –

טו זיך אָן אין איכן, טו זיך אויס פֿון איכן.

און דער כּלל איז: פּאַס זיך צו צו לײַט!

מיטן שטראָם גיי, מיט דער צײַט!

און דעריבער, אַלע מאָל זיך בײַט!

ניט, איז ביסטו אַ לא־יצלח און דו גייסט אין בראָך!

– אָבער דאָך!..

– ע, אומזיסט די רייד! דו האָסט מיך ניט פֿאַרשטאַנען,

ביסט נאַיִוו און אָפּגעשטאַנען.

– אפשר יאָ און אפֿשר ניט. איך מיין נאָר,

דו ביסט דער און יענער, און ביסט יעדער איינער.

ווײַל אַליין ביסטו ניט קיינער!

דער רשע

פֿון אַן אָפּגעריסן פֿרומען בלימל

איך אַמאָל געהערט:

פֿאַר נ׳עבירות שטראָפֿט דער הימל

און פֿאַר מצוות שטראָפֿט די ערד.

און איך האָב דערצו אַ משל. הערט!

***

– ברודער), זאָגט דאָס שפּיגעלע צום זייפֿל(

זאָג, וואָס איז דיר? עסט דיך ניט דער צווייפֿל?

ס׳שטילע ווערעמל? דער ״נאָגער״?

איז ניט ריין, חלילה, דאָס געוויסן?

כ׳וואָלט געווען אַ בעלן וויסן,

וואָס סע מאַכט דיך אַזוי מאָגער

און פֿון טאָג צו טאָג אַלץ נאָכגעלאָזטער, שיטער?

– ביטער!

(זאָגט דאָס זייפֿל מיט אַ קרעכץ)

קאַלטס און וואַרעמס, און מע פּײַניקט און מע פּלאָגט.

– טו־זשע תּשובה, קינד! מע זאָגט.

יעדער טוט אַליין זיך שלעכטס…

– וואָס־זשע?

מיינסט אַן אמת, איך אַ רשע?

– נו, וואָס דען־זשע? וואָס־זשע שטראָפֿט מען? זאָג אַליין!

– איך, די וועלט איך זייף און מאַך זי ריין!

דער שירעם, דער שטעקן און דער בעזעם

וועמען לויבן? וועמען זינגען שיר־השירים?

סע פֿאַרשטייט זיך – קיינעם, נאָר דעם שירעם.

אַ באַלבאָס אַ יוסטער, ברייטער,

איבער אונדז זײַן פֿליגל שפּרייט ער,

ווען ער וויל, אין הימל פֿליט ער –

וויל ער אָבער זײַן אונדז אַ געטרײַער היטער

סײַ אין רעגן, סײַ אין היצן. קיצור –

ער איז אונדזער שומר, ער אונדזער באַשיצער.

קומט דער שטעקן גאָר און קעגן שירעם שטעלט זיך.

״איך בין עלטער!״ שרײַט ער, ״איך –

אויף מיר שפּאַרט־אָן די וועלט זיך!

און דעם ים געשפּאַלטן ווער? מײַן זיידע זכותו יגן!

און דערצו נאָך – דרך־ארץ! איך קען שלאָגן!

ווער סע פֿאָלגט ניט מיך, איז וויי ז׳אים!״

״און איך פֿאָלג ניט!״ זאָגט דער בעזעם,

״מיך וועסטו ניט שרעקן!

איך בין גרעסער אי פֿון שירעם אי פֿון שטעקן!

איך בין״, זאָגט ער, ״דאָ באַלבאָס, און איך בין גרויס!

ווער סע לוינט ניט מיר, איז –

מאַרש! איך קער־אַרויס!״

דעם וויכוח דער באַלבאָס דערהערט

און עפּעס דאָ ניט גלאַט אים:

״אי דער שירעם, אי דער שטעקן, אי דער בעזעם באַלעבאַטים!

נו, און איך וואָס? איך וואָס האָב דאָ פֿאַר אַ ווערט?״

״דו?״ שרײַט יעדער פֿון די דרײַ, ״נו, דיך

גאָט באַשאַפֿן צו באַדינען מיך!״

 

 

В басне Элиэзера Штейнбарга «Молот и железо»  есть такие строки:

טרויעריק, קינדער, אויף דער וועלט, ברייטער, גראָמער!

ביטער! מיט אַ משל כאָטש זיך קוויקן לאָמיר!

Печально, дети, в мире широком, огромном!

Горько! Басней хотя бы давайте насладимся.

Давайте насладимся баснями Элиэзера Штейнбарга и их переводами, выполненными Миррой Мостовой.

 

לאָמיר זיך קוויק מיט שטיינבאַרגס משלים און זייערע רוסישע איבערזעצונגען, וואָס עס האָט זיי געמאַכט מירע מאָסטאָוואַיאַ!

מירע מאָסטאָוואַיאַ (בערעזינאַ)

 

Мирра Хаимовна Мостовая (Березина) родилась 14 июля 1940 года в г. Литине, Винницкой области. До войны жила в Подмосковье в санатории им. Герцена. После эвакуации с 1944 по 1964 год жила в Киеве, с 1964 года – в Москве.

Окончила механико-математический факультет Киевского Университета и аспирантуру на кафедре математики и вычислительных машин Московского горного института. Работала преподавателем на этой кафедре. После защиты кандидатской диссертации с 1972 года занималась программированием, последние 38 лет заведовала сектором и лабораторией по разработке программных комплексов в московском институте ВНИИОЭНГ. На пенсию ушла в 2016 году.

«Идиш окружал меня с детства до 24 лет, до моего отъезда в Москву, – рассказывает Мирра Хаимовна. – В нашей большой семье старшие (8 человек) дома говорили на идиш, передали нам, младшим – мне и двум моим старшим кузинам, любовь к их родному Литину, к еврейской культуре, к еврейским песням, поговоркам, культурным традициям.  С 2016 года я стала заниматься в группе изучения идиш в Культурном центре «Шаарей Цедек». Впервые прочла басни Штейнбарга и была очарована их мудростью, живым еврейским языком, фантазией».

 

מירע מאָסטאָוואַיא ַ)בערעזינאַ (איז געבוירן געוואָרן דעם 14 טן יולי 1940 אין דער שטאָט ליטין, וויניצער געגנט. פֿאַר דער מלחמה האָט זי געוווינט הינטער מאָסקווע, נאָך דער עוואַקואַציע פֿון 1944 ביז 1964 האָט געוווינט אין קיִעוו, פֿון 1964 יאָר אָןאין מאָסקווע.

האָט פֿאַרענדיקט דעם מעכאַניש־מאַטעמאַטישן פֿאַקולטעט פֿונעם קיִעווער אוניווערסיטעט און די אַספּיראַנטור אויף דער קאַטעדרע  פֿון מאַטעמאַטיק און רעכן־מאַשינען פֿונעם מאָסקווער באַרג־אינסטיטוט. האָט געאַרבעט ווי אַ לעקטאָר אויף דער קאַטעדרע. נאָכן פֿאַרטיידיקן אַ דיסערטאַציע אין 1972 האָט זיך פֿאַרנומען מיט פּראָגראַמירונג, די לעצטע 38 יאָר האָט פֿאַרוואַלטעט מיט דעם סעקטאָר און מיט דער לאַבאָראַטאָריע אין פֿאַנאַנדעראַרבעטן די פּראָגראַם־קאָמפּלעקסן אינעם מאָסקווער אַלרוסלענדישן וויסנשאַפֿטלעך־אויספֿאָרשערישן אינסטיטוט פֿאַר דעם אָרגאַניזירן די אָנפֿירונג און עקאָנאָמיק פֿון נאַפֿט־גאַז־אינדוסטריע. איז אַוועקגעגאַנגען אויף פּענסיע אין .2016

״ייִדיש איז מײַן מאַמע־לשון, – דערציילט מירע וועגן זיך. – אין אונדזער גרויסער משפּחה האָבן די עלטערע 8) מענטשן (גערעדט אויף ייִדיש און איבערגעגעבן אונדז, די ייִנגערע, מיר און מײַנע צוויי קוזינעס, די ליבע צו זייער היימשטאָט ליטין, צו דער ייִדישער קולטור, צו ייִדישע לידער, שפּריכווערטער, קולטור־ווערטן. אין 2016 האָב איך אָנגעהויבן זיך פֿאַרנעמען אין ייִדיש־גרופּע אינעם קולטור־צענטער ״שערי צדק״. צום ערשטן מאָל האָב איך געלייענט שטיינבאַרגס משלים און בין געווען באַצויבערט מיט זייער חכמה, לעבעדיקער ייִדישער שפּראַך, פֿאַנטאַזיע״.

 

Картина и зеркало

– Сосед,

Прошу тебя, дай мне ответ, –

Картина зеркало спросила, –

Кто ты? Котенок иль светильник?

Вчера казался ты мне дедушкой с Геморой,

Сегодня согнутой старушкой хворой.

Ответь без шуток, дорогой,

Вот ты один – зачем же ты другой?

Ты Шимон – так зачем теперь ты Рувим?

– Я попытаюсь.

И ответ не так уж труден.

Все различаются на этом свете.

Собой довольны все – и те, и эти.

И даже

Из двух влюбленных самого себя лишь любит каждый.

Не он – ее, и не она – его,

Нет, нет – себя, себя лишь одного!

А я их всех обязан отражать,

Всем сердцем я готов их обласкать.

И я все это делаю мгновенно –

То я один, то я другой – попеременно.

Вот мой девиз: ко всем приспособляйся!

Не отставать от времени  старайся!

И потому, все время изменяйся!

Иначе – неудачник ты ничтожный!

– Но все же!..

– Да что тут говорить! Ты не поймешь,

Наивна ты, от жизни отстаешь.

– Быть может, отстаю, а может – нет, но я скажу:

Похож на каждого,

то это ты, то тó,

Но сам ты по себе – никто!

 

Злодей

Когда-то сорванный цветок чудесный

Мне рассказал:

Нас за грехи карает суд небесный,

За добрые дела карает нас земля.

Вот вам пример, послушайте, друзья.

   ***

– Скажи мне, брат (у мыла зеркальце спросило),

Что за тоска тебя скосила?

А может быть, глисты, чахотка иль парша?

Или, не дай бог,  твоя совесть не чиста?

Хотел бы я узнать, как получилось так,

Что ты худеешь, таешь на глазах.

И видеть худобу твою нельзя без страха.

– Ах, горе мне!

( Со вздохом отвечает мыльце),

И так, и сяк, то трут меня, то мнут.

– Покайся, милый. Люди ведь не врут,

Что каждый сам творец беды своей…

– Так что ж?

Ты вправду думаешь, что я злодей?

– За что, за что же ты наказан так, дружище?

– Я мылю всех, я делаю их чище!

 

Зонтик, палка и веник

Кто прекрасен? Кто заслуживает славы?

Ясно, зонтик! Ведь нигде ему нет равных.

Он почтенный, крепкий и широкий,

Опекун заботливый в дороге.

В небеса отважно он взлетает,

Нас крылом своим надежно укрывает

От дождя иль солнечных лучей.

Он – защитник, он спасает нас, как тень.

Явилась палка, говорит: «Я не согласна,

Я старше, я опорой всем служу прекрасно.

Чтоб треснуть мне! Клянусь я дедушкой покойным,

Я уваженья вашего достойна!

А кто не слушает меня, тот будет бит!»

«А я не слушаю, – ей веник говорит, –

«Ты знай – не запугать тебе меня сейчас –

Я  больше и сильнее каждого из вас,

Я здесь хозяин, тот, кто мне не угодит –

Как мусор, на помойку улетит».

Тот спор их до хозяина дошел.

Он недоволен, может,  даже зол:

«Как? Зонтик, палка, веник – господа?

Какую роль вы мне отводите тогда?»

Все трое тут кричат ему согласно:

«Обслуживать меня – всем это ясно!»

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *