אַמאָל זייער לאַנג צוריק

אַמאָל זייער לאַנג צוריק

אלכּסנדר דראַבקין איז אַ מיטגליד פֿונעם שרײַבער־פֿאַריין פֿון רוסלאַנד, זשורנאַליסט פֿון דער ביראָבידזשאַנער צײַטונג ״די וואָך״. האָט געאַרבעט אַלס טאָקער אינעם רעמאָנט־צעך פֿון דער ביראָבידזשאַנער ניי־פֿאַבריק, אַלס קאָרעספּאָנדעט פֿון די צײַטונגען ״ביראָבידזשאַנער שטערן״, ״ביראָבידזשאַנסקאַיאַ זוועזדאַ״ און פֿון דער ערשטער אויפֿן ווײַטן מיזרח אומאָפּהענגיקער צײַטונג ״ווזגליאַד״ (״קוק״, רעדאַקטאָרלעאָניד שקאָלניק ז״ל).

האָט געדינט אַלס אויספֿאָרשער אין דער פּראָקוראַטור פֿונעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן. אין משך פֿון 51 יאָר האָט אָנגעפֿירט מיטן קרימינאַליסטיק־אָפּטייל בײַ דער פּראָקוראַטור פֿון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט און אין דער אויספֿאָרש־פֿאַרוואַלטונג.

אלכּסנדר דראַבקין איז אַ מחבר פֿון ביכער לידער און דערציילונגען ״איך זע נישט קיין שטערונגען״, ״מיטן וועג צום ווינטער״, ״ס׳איז צײַט זיך אומקערן״, ״וועגן וואָס האָט געדענקט מײַן מאַמע״, ״צו וואָס איז מיר דאָס אַלץ״, ״די לידער פֿון מײַנע גאַסן״. שרײַבט אויף דער רוסישער שפּראַך.

אין ייִדיש האָט עטלעכע זײַנע דערציילונגען איבערגעזעצט דער ייִדישער פּאָעט און ליטעראַטור־קענער וועלוול טשערנין ) ישֹראל(

 

עס האָבן געלעבט אין ביראָבידזשאַן מענטשן, וועלכע האָבן געקענט שפּאַסן, זען אַ לעכערלעכס אין אַ טרויעריקס און דער עיקר דערציילן וועגן דעם אַזוי, אַז אַלע האָבן הנאָה געהאַט פֿונעם הערן. דאָס איז געווען אַמאָל זייער לאַנג צוריק, איצט איז געבליבן נאָר אָפּזוכן זייערע שטימען אין דער פֿאַרגאַנגענהייט, זיך דערמאָנען און דערציילן אײַך וווּנדערלעכע מעשׂיות פֿונעם לעבן פֿון אונדזער וווּנדערלעכער שטאָט.

געווען אַזאַ פּעריאָד, ווען איך  האָב געאַרבעט אין דער צײַטונג «ביראָבידזשאַנער שטערן», וווּ איך האָב דערהערט אָט די מעשׂה.

אויב עמעצער ווייסט ניט, וועל איך דערמאָנען, אַז אין די געגענטלעכע צײַטונגען האָבן געאַרבעט ניט בלויז שטאַט־מיטאַרבעטער, וועלכע מע האָט געצאָלט פֿאַר זייער אַרבעט אַ געהאַלט, נאָר אויך אויסערשטאַטנע. זיי האָט מען אויך אַ ביסל געצאָלט און גערופֿן זיי «דאָרפֿקאָרן», הייסט עס דאָרפֿישע קאָרעספּאָנדענטן, און «אַרבקאָרן», הייסט עס אַרבעטער־קאָרעספּאָנדענטן. איינער פֿון זיי איז געווען נחום. ער איז ניט געווען קיין האָרעפּאַשניק פֿון דאָרפֿישער ווירטשאַפֿט און אויך ניט קיין אינדוסטריע־אַרבעטער. בעסער וואָלט געווען זאָגן, אַז ער האָט געקעמפֿט אויפֿן פֿראָנט פֿון שֹכלדיקער מי. דעם וואָרקאָהאָליקער נחום האָט שטענדיק ניט געקלעקט קיין אָנלאָדונג אויף זײַן הויפּט־אָרט פֿון דער אַרבעט. און אַפֿשר אויך קיין געלט, איז ער האָט אַקטיוו געשריבן נאָטיצן אין די געגנטלעכע צײַטונגען. און געטאָן האָט ער עס ניט בלויז לשם האָנאָראַר. זײַנע כוחות האָט נחום געפּטרט לשם נצחון פֿונעם געזונטן לעבנס־אַרט איבערן אומגעזונטן, און נאָך לטובֿת דעם קאַמף קעגן ברעכער פֿון דער געזעלשאַפֿטלעכער אָרדענונג, וועלכע פֿלעגן אומברחמנותדיק און חוצפּהדיק אויסטאָפּטשען די שטאָט־גאַזאָנען. אויב אָט די ברעכער וואָלטן כאָטש איין מאָל דורכגעלייענט אַלע זײַנע פּובליקאַציעס, וואָלטן זיי געשטאָרבן פֿון בושה, אָבער זיי האָבן, ווײַזט אויס, ניט געלייענט קיין צײַטונגען און ממשיך געווען אַרומגיין איבער גאַזאָנען פֿרײַ, ווי ביראָבידזשאַנער פֿלעגן אין יענער צײַט גיין איבער הילצערנע טראָטואַרן, און האָבן פֿון קיינעם קיין מורא ניט געאַהאַט. אָבער דאָ איז נאַט אײַך: נחום  – נאַט, באַקומט נאָך אַ נאָטיץ. גאַזאַנען זײַנען אין יענע יאָרן געווען ווייניק, אַ סך ווייניקער איידער פּובליקאַציעס אויף אָט דער טעמע.

לשם יושר איז כדאי צו זאָגן, אַז זײַנע שאַפֿונגען זײַנען דערעסן געוואָרן אַלעמען, נאָר אַמערסטן – דעם יונגן נאָך דעמאָלט קאָרעספּאָנדענט סלאַווע, וועלכן די אָנפֿירונג פֿלעג פּעריאָדישווײַז פֿאַרפֿליכטן מאַכן פֿאָטאָ־בילדער צו אילוסטרירן נחומס נאָטיצן. און ס’וואָלט נאָך געווען נישקשה: נחום וואָלט ווײַטער געשריבן, סלאַווע וואָלט זיך ווײַטער געבייזערט, נאָר פֿאָטאָגראַפֿירט, ווען ניט דער צופֿאַל, וואָס האָט אויפֿגעטרייסלט אַלע פֿירנדיקע מיטלען פֿון מאַסן־אינפֿאָרמאַציע פֿון דער געגנט.

סלאַווע האָט אַן אָרדנטלעך מאָל באַקומען דעם רעדאַקטאָרס אויפֿגאַבע, גענומען זײַן פֿאָטאָ־אַפּאַראַט און איז נעלם געוואָרן. ניט פּשוט נעלם געוואָרן, נאָר נעלם געוואָרן שפּורלאָז מער ווי אויף אַ מעת־לעת. און דאָס איז געווען אין יענע צײַטן אָן פֿאָרצושטעלן אַ ספּראַווקע צי אַ קראַנקהייט־צײַגעניש אַן אויסערגעוויינלעכער צופֿאַל פֿון אַ ריזיקן מאַסשטאַב. מע האָט אים געזוכט, מע איז געפֿאָרן צו אים אַהיים און אַפֿילו האָט מען געקלונגען אין שפּיטאָל און אין מאָרג. דאַנקען גאָט, ניט אין דער שפּיטאָל און נישט אינעם מאָרגן האָט מען סלאַווען ניט געפֿונען. דאָס האָט געלאָזט אַ האָפֿענונג אויף אַ בשלומדיקן אויסוועג.

צום סוף פֿונעם צווייטן טאָג זינט דעם מאָמענט פֿון דער פֿאַרשווינדונג האָט אינעם רעדאַקטאָרס קאַבינעט אַ קלונג געטאָן דער טעלעפֿאָן, און דער אָנפֿירער פֿון דער געגנטלעכער דרוק־אויסגאַבע האָט דערהערט דאָס באַקאנטע ביזן האַרץ־ווייטיק קול פֿונעם נאַטשאַלניק פֿון דער געגנטלעכער פֿאַרוואַלטונג פֿון קאַ.־גע.־בע. דער נאַטשאַלניק האָט זיך אינטערעסירט מיט דעם רעדאַקטאָרס געזונט. דער רעדאַקטאָר האָט באַדאַנקט, געזאָגט, אַז אויפֿן געזונט האָט ער ניט וואָס צו באַקלאָגן זיך. נאָר ער האָט געלײַגט. אין יענעם מאָמענט האָט ער דווקא יאָ און זייער געקאָנט זיך באַקלאָגן אויפֿן געזונט. אָבער ניט דעם נאַטשאַלניק פֿון דער קאַ.־גע.־בע.־פֿאַרוואַלטונג זאָל ער דאָך זיך באַקלאָגן, ריכטיק?

נאָך דעם העפֿטלעכקייטן־אויסטויש מיטן רעדאַקטאָר האָט דער געגנטלעכער הויפּט־קעמפֿער פֿאַר מלוכהשער זיכערהייט געפֿרעגט צי אַרבעט ניט אין דער צײַטונג איינער אַ סלאַווע, און אָנגערופֿן דעם פֿאַמיליע־נאָמען פֿונעם שפּורלאָז נעלם־געוואָרענעם זשורנאַליסט. דער רעדאַקטאָר האָט געענטפֿערט, אַז שוין צוויי טעג ווי ער אַרבעט ניט, אָבער ער רעכנט זיך נאָך אַלץ אינעם שטאַט ביז ס’וועט זיך אויסקלאָרן די סיטואַציע. דעמאָלט האָט דער נאַטשאַלניק אַ פֿרעג געטאָן, וואָס פֿאַר אַן אויפֿגאַבע פֿונעם רעדאַקטאָר האָט סלאַווע באַקומען ערבֿ זײַן נעלם ווערן. דער רעדאַקטאָר האָט געענטפֿערט, אַז ער געדענקט שוין ניט, ווײַל ער איז זייער אויפֿגערודערט, אָבער, ס’איז מעגלעך, אַז די אויפֿגאַבע איז געווען אילוסטרירן אַ נאָטיצל וועגן מענטשן, וועלכע גייען איבער גאַזאָנען.

–     איצט איז אַלצדינג קלאָר, – האָט געזאָגט דער נאַטשאַלניק פֿון קא.־גע.־בע. און אַוועקגעלייגט דאָס טרײַבל צוליב עפּעס אַ סיבה אָן געזעגענען זיך.

–     ווי געפֿעלט עס אײַך? אים איז אַלצדינג קלאָר! – האָט זיך באַליידיקט דער רעדאַקטאָר. – וואָס איז קלאָר? וווּהין איז געטראָפֿן אָט דער שלים־מזל, און בכלל וואָס איז דאָ שייך מײַן אויפֿגאַבע? האָט מען בײַ אונדז געמאַכט געהיים גאַזאָנען, ווײַל פֿון זיי פֿליִען אַרויף קאָסמישע שיפֿן? ער האָט אַפֿילו ניט געזאָגט «אויף ווידער זען». און טאַקע יאָ. צוליב וואָס זיך געזעגענען, אויב מע וועט אין גיכן נאָך דיר קומען צו פֿאָרן און מע וועט זיך ווידער זען.

מײַן מאַמע וואָלט לגבי דעם געזאָגט, אַז דער רעדאַקטאָר האָט גלײַך ווי געקוקט אין וואַסער אַרײַן. ער האָט דאָך איבערגעלעבט יענע צײַט, וועלכע מע פֿלעגט שפּעטער דערמאָנען מיט אַ ניט־גוטוואָרט, און קיינער האָט ניט געקאָנט גאַראַנטירן, אַז די טרויעריקע געשעענישן פֿון יענע יאָרן וועלן זיך ניט איבער חזרן.

און זיי, דער רעדאַקטאָר און דער נאַטשאַלניק, האָבן זיך טאַקע באַגעגנט שוין מיט אַ שעה שפּעטער אין דער פֿאַרוואַלטונג פֿון קאַ.־גע.־בע. אינעם נאַטשאַלניקס קאַבינעט. דאָרט איז געזעסן אַ הונגעריקער, אַ צעמישטער און אַן אַנטוואָפֿענער סלאַווע – בײַ אים האָט מען צוגענומען זײַן פֿאָטאָ־אַפּאַראַט «קיִעוו». וווּ און פֿאַרוואָס האָט מען אים צוגענומען, האָט דער רעדאַקטאָר זיך דערוווּסט אין עטלכע מינוט אַרום. און אָט די מינוטן האָבן, אגבֿ, אים געקאָסט אויסגעריסענע פֿון זײַן לעבן יאָרן. במשך פֿון אָט די עטלעכע מינוטן האָט דער קאַ.־גע.־בע.־נאַטשאַלניק דערקלערט דעם רעדאַקטאָר, אַז דעם מיטאַרבעטער פֿון דער צײַטונג, מיט וועלכער ער פֿירט אָן, האָבן פֿאַרהאַלטן קאַ.־גע.־בע.־מיטאַרבעטער סאַמע אין יענעם מאָמענט, ווען ער האָט זיך באַהאַלטן מיטן פֿאָטאָ־אַפּאַראַט אין די הענט אין קוסטן פֿונעם סקווער, וועלכער געפֿינט זיך ממש אַנטקעגן דער קאַ.־גע.־בע.־פֿאַרוואַלטונג. סלאַווע האָט געפֿירט אַ נאָכשפּירונג און געמאַכט אפֿילו צוליב דעזשורנעס נאַכלעסדיקייט (ער וועט נאָך פֿאַר דעם כאַפּן אַ פּסק!) איין פֿאָטאָ־בילד. קען מען פֿאַרשטיין דעם רעדאַטקאָרס צושטאַנד נאָך אַלץ, וואָס ער האָט דערהערט? שטעלט זיך פֿאָר: זיצן אין אַ לאָקערונג און נאָך וווּ – פֿאַרשטייט איר אַליין…

נאָך די עטלעכע שוידערלעכע מינוטן האָט מען אינעם קאַבינעט געבראַכט אַן אַנטפּלעקטע פֿאָטאָ־טאַשמע און אַן אָפּגעדרוקט פֿאָטאָ־בילד: די טאַשמע האָט מען אַרויסגענומען פֿון סלאַוועס פֿאָטאָ־אַפּאַראַט. ער האָט באַוויזן מאַכן בלויז איין קאַדער, וואָס לשם אים איז ער געזעסן אין דער לאָקערונג און פֿאַרהאַלטן געוואָרן דורך וואַכזאַמע מיטאַרבעטער פֿון דער מלוכה־זיכערהייט. פֿאַר סלאַווען איז דער קאַדער געווען ווערט צענדליקער פֿריִער געמאַכטע פֿאַָרן רעדאַקטאָר קאַדרען. אָבער מילא, לגבי דעם וועט נאָך באַשליסן די ביוראָ פֿונעם געגנטקאָם פֿון דער פּאַרטיי. אײַך אינטערעסירט אוודאי, וואָס איז געווען אויף דעם פֿאָטאָ־בילד? אויף דעם איז דער קעמפֿער פֿאַר עקאָלאָגיע, דער פֿאָלקס־קטגור און דער אַקטיווער אויסערשטאַטנער קאָרעספּאָנדענט פֿון דער צײַטונג «ביראָבידזשאַנסקאַיאַ זוועזדאַ», דער פֿאָרשטייער פֿון דער סאַמע שעפֿערישער אינטעליגענץ פֿון ביראָבידזשאַן נחום… געגאַנגען, גאָרנישט וויסנדיק, איבער אַ גאַזאָן – דעם איינציקן ניט אויסגעטאָפּטשעטן גאַזאָן פֿון דער שטאָט, גלײַך אַקעגן דער קאַ.־גע.־בע.־פֿאַרוואַלטונג.

אלכּסנדר דראַבקין

ייִדישוועלוול טשערנין

Когда-то очень давно

Александр Драбкин – член Союза писателей России, журналист газеты «Ди Вох».

Работал токарем в ремонтном цехе Биробиджанской швейной фабрики, корреспондентом газет «Биробиджанер штерн», «Биробиджанская звезда» и в первой на Дальнем Востоке независимой газете «Взгляд».

Служил в должности следователя, прокурора Биробиджанского района. В течение 15 лет руководил подразделением криминалистики в прокуратуре Еврейской автономной области и в следственном управлении.

Автор книг стихов и рассказов «Не вижу препятствий», поэтического сборника «По дороге к зиме», «Мы из Биробиджана», «Пора возвращаться», книг прозы «О чём помнила моя мама», «Зачем мне это всё…».

gorodnabire.ru

 

Специально для «Биробиджанер штерн» рассказ Александра Драбкина «Когда-то очень давно» перевел на идиш поэт, этнограф, переводчик, литературовед

Велвл Чернин (Израиль).

 

Жили в Биробиджане люди, которые умели шутить, видеть смешное в грустном, а главное – рассказывать об этом так, что всем доставляло удовольствие слушать. Это было когда-то очень давно, теперь осталось только отыскивать их голоса в прошлом, вспоминать и рассказывать вам замечательные истории из жизни нашего чудесного города.

Было время, когда я работал в газете «Биробиджанер штерн». Если кто не знает, скажу, что раньше в областных газетах работали не только штатные корреспонденты, которым за работу платили, но и внештатные. Им тоже немного платили, и называли «селькорами» – сельскими корреспондентами, и «рабкорами» – рабочими корреспондентами. Одним из таких был Наум. Он не был ни тружеником сельского хозяйства, ни рабочим, скорее побеждал на фронте умственного труда. Трудоголику Науму всегда не хватало нагрузки по основному месту работы, а может быть, и денег тоже, так он активно писал заметки в областные газеты. И делал это не только ради гонорара – свои силы Наум тратил на победу здорового образа жизни над нездоровым, а еще – на борьбу с нарушителями общественного порядка, бессовестно и безжалостно вытаптывающими городские газоны. Если бы эти самые нарушители хоть один раз прочитали все его публикации, они бы умерли от стыда. Но, видимо, газет они не читали и продолжали жить, ходить по газонам свободно, как ходили в те годы биробиджанцы по деревянным тротуарам и никого не боялись. А тут Наум – нате получите еще одну заметку. Газонов в те годы было мало, гораздо меньше, чем публикаций по этому поводу.

Справедливости ради стоит заметить, что творения его надоели всем, но больше других они надоели молодому тогда еще корреспонденту Славе, которого руководство периодически обязывало делать фотоснимки, иллюстрирующие заметки Наума. И все бы ничего: Наум – писал, Слава – негодовал, но фотографировал, если бы не случай, потрясший все ведущие средства массовой информации области.

Получив в очередной раз задание редактора, Слава взял фотоаппарат и исчез. И не просто исчез, а бесследно пропал без вести более чем на сутки. А это по тем временам без предоставления справки либо больничного листка – ЧП огромного масштаба. Его искали, ездили домой и даже звонили в больницу и морг. К счастью, ни в больнице, ни в морге Славы не оказалось, и это оставляло надежду на благополучный исход.

К концу второго дня с момента исчезновения в кабинете редактора зазвонил телефон, и глава областного печатного издания услышал до сердечной боли знакомый голос начальника областного управления КГБ. Начальник поинтересовался здоровьем редактора, редактор поблагодарил, сказал, что на здоровье не жалуется, но обманул, в тот момент он очень даже мог пожаловаться на здоровье. Ну не начальнику же управления КГБ жаловаться?

Обменявшись любезностями с редактором, главный борец области за государственную безопасность спросил, не работает ли в газете некий Слава, и назвал фамилию пропавшего без вести журналиста. Редактор ответил, что вот уже два дня как не работает, но в штате еще состоит до выяснения ситуации. Тогда начальник поинтересовался, какое задание от редактора получил Слава накануне исчезновения. Редактор ответил, что уже не помнит, потому что очень волнуется, но, возможно, это было задание проиллюстрировать заметку о людях, ходящих по газонам.

– Теперь все ясно, – произнес начальник КГБ и положил трубку, почему-то не попрощавшись.

–  Как вам это нравится, ему все ясно! – возмущался редактор. – Что ясно? Куда угодил этот шлемазл, и вообще, при чем тут я и мое задание, у нас что, засекретили газоны, потому что с них взлетают космические корабли? Он даже до свидания не сказал. Еще бы, зачем прощаться, если скоро за тобой приедут, и снова придется увидеться.

Моя мама сказала бы на этот счет, что редактор как в воду смотрел. Он был ровесником того времени, о котором впоследствии вспоминали не лучшим образом, и никто не мог гарантировать неповторения печальных событий тех лет.

Они таки встретились уже через час в управлении КГБ в кабинете начальника. Там же сидел голодный, обескураженный и обезоруженный Слава – у него изъяли фотоаппарат «Киев». Где и почему изъяли, редактор узнал через несколько минут, которые, к слову сказать, вырвали у него годы жизни. За эти несколько минут начальник КГБ пояснил редактору, что работника руководимой им газеты задержали сотрудники КГБ в тот момент, когда тот с фотоаппаратом в руках прятался в кустах сквера, расположенного прямо напротив управления КГБ. Слава вёл наблюдение, и даже при попустительстве дежурного (он ещё за это получит!) сделал один снимок. Можно понять состояние редактора после всего услышанного? Еще бы, хорошенькое задание – сесть в засаду, да ещё где, сами понимаете…

Через несколько грустно упомянутых минут в кабинет занесли проявленную фотопленку и отпечатанный снимок: пленку вытащили из фотоаппарата Славы. Он успел сделать один-единственный кадр, ради которого сидел в засаде и был задержан бдительными сотрудниками госбезопасности. Для Славы этот кадр стоил десятков сделанных ранее для редактора. Впрочем, это еще решит бюро обкома партии. Вас, конечно, интересует, что было на фотографии? На ней – борец за экологию, народный обвинитель и активный внештатный корреспондент газеты «Биробиджанская звезда», представитель самой творческой интеллигенции Биробиджана ничего не подозревающий Наум… шел по газону – единственному нетоптаному газону города прямо напротив управления КГБ.

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *